Nửa đêm

Tôi đã khá mệt mỏi. Thế mà tôi vẫn còn thức là bởi vì không muốn bỏ dở bộ phim đến tối mai mới xem tiếp, ngồi xem nốt. Một bộ phim nhẹ nhàng vui vui có tên là Midnight in Paris. Trong phim có một thằng Mỹ đi Paris chơi và lạc vào một năm tháng xưa nơi hắn gặp Hemingway Picasso và một lô những nhân vật khác. Toàn những nhân vật tôi thích và có biết đôi chút về họ, phim này làm tôi nhớ ra họ. Tôi cũng rầu rĩ hiểu rằng mình chẳng có đủ thời gian để đọc hết họ và xem hết họ.

Nhưng không sao, entry này tôi nói về bóng đêm của tôi.

***

Bây giờ là đêm ngày Thứ tư và tôi khá mệt mỏi. Đã hai đêm tôi thức khá khuya, hôm nay tôi đã định ngủ sớm, nhưng như thường lệ hễ đến đêm là tôi lại tỉnh táo, nhất là khi lại mở một chai bia uống. Định mức thường lệ của tôi là sẽ thức đến 1h30 hoặc 2h. Tôi thường dậy lúc 7h45, 8h ra khỏi nhà hầu như ngày nào cũng đi làm muộn. Tôi là một người làm công cần mẫn chăm chỉ và kỷ luật, trừ việc ngày nào cũng đi làm muộn 15 – 20 phút. Cũng vì thế tôi là một người làm công vô kỷ luật.

Báo lá cải có nói rằng người ta chia làm hai loại, một loại sống ban ngày và một loại sống về đêm.

***

Tôi bắt đầu chuyển sang thức khuya từ mùa nghỉ hè đầu đại học. Khi đội bóng tạp nham mà tôi sinh hoạt vào mỗi buổi sáng sớm, 5h30 sáng bắt đầu đá, vì lý do nào đó bỗng tan đội. Tôi không còn lý do dậy sớm nữa.

Thời đó không bao giờ tôi đi chơi muộn. Đi đâu 10h cũng về nhà. Rồi tôi thường alo cho thằng bạn vào lúc 1h30, khi cả nhà đã đi ngủ, rồi len lén mở cổng, đến nhà nó. Rồi hai chúng tôi đi dạo đêm. Hà Nội ban đêm thời đó thật yên bình và lãng mạn. Chúng tôi không có tiền nên không phải lo dính vào những thứ phức tạp hơn. Chúng tôi chỉ uống chè đá ở ga, ở góc phố, ở bất kỳ đâu có quán chè đá. Hôm nào sang thì uống rượu, hôm nào không có tiền thì cứ đi lang thang. Sáng tôi trở về nhà, nhỡ may gặp bố thì bảo là vừa đi thể dục về, rồi ngủ cho tới trưa.

Thói quen thức đêm đó kéo dài cho tới giờ. Nhớ lại những nơi mình đã đi qua, tôi ít khi nhớ ngay tới hình ảnh ban ngày của nó. Hình ảnh đầu tiên gợi về bao giờ cũng là ban đêm.

Vợ tôi thường phiền trách tôi vì tội không chịu đi ngủ sớm. Nhưng nếu không ngủ ngay từ lúc 10h hoặc 11h thì kiểu gì tôi cũng thức đến rất khuya. Cũng may tôi ngủ rất giỏi, hễ đặt lưng quyết định ngủ là ngủ ngay, ngủ sâu không mộng mị, thậm chí ngủ trưa 15 phút tôi cũng ngủ sâu gáy o o.

***

Có những lúc tôi muốn thay đổi để lành mạnh hơn. Nhưng không thể. Tôi đã thử ngủ sớm và dậy sớm một số ngày. Tôi thấy những công việc trong ngày, rồi gia đình vợ con, cuốn mình đi theo một vòng quay khép kín không còn chỗ nào để thở nữa. Tôi thử dậy thật sớm, để có thể ngồi một mình nghe nhạc khi chưa ai ngủ dậy. Nhưng chỉ được mười lăm phút yên tĩnh rồi thì bà giúp việc trở dậy bắt đầu đi qua đi lại. Thế là tôi bỏ dậy sớm, quya về thói thức khuya, để giành lấy 1-2 giờ yên tĩnh mỗi ngày.

Một hai giờ đồng hồ yên tĩnh ấy rất quan trọng với tôi, dù nhiều khi tôi dùng nó để chơi dò mìn. Hoặc viết những thứ chẳng có ý nghĩa gì, như entry này. Hoặc như vô vàn những đoạn viết rồi vứt đi. Những ý nghĩ và những chủ đề liên tiếp đến rồi đi. Đôi khi tôi bắt gặp một chủ đề khiến mình muốn tập trung vào nó, nhưng rồi lại tiếc rẻ bỏ đi, bởi ngày mai tôi còn phải đi làm và không thể dành 3 giờ cho nó được. Có những thứ thậm chí tôi định viết hẳn thành một truyện ngắn, nhưng mà tôi chẳng thể thức cả đêm liền mạch cho nó như hồi còn lang thang. Và tôi cứ bỏ đấy.

- Một cây cầu ngày mai sẽ khánh thành thông xe. Những người lái phà tụ tập với nhau đêm cuối cùng để tiễn đưa những chiếc phà của mình, đồng loạt những con phà sẽ kéo còi lần cuối…

- Một người công chức đàng hoàng tử tế bỗng ngày kia bị hỏng con chuột máy tính ở nhà, anh ta lấy một con chuột ở cơ quan về nhà…

- Một người đàn bà mãi mãi nhớ nhung người tình cũ và mãi mãi không hiểu sao mình lại bỏ anh ấy để lấy người chồng tuyệt vời bây giờ… mười năm nay cô lý giải điều đó và người chồng thì vẫn tuyệt vời và nỗi nhớ vẫn dày vò cô.

- Một người đàn ông đần độn kém cỏi, ngẩn ra nhìn và chấp nhận chia tay vợ vì những xung khắc của vợ với bố mẹ mình. Anh mỗi sáng tới quán phở cạnh trường học, với ước muốn gặp và chào đứa con, nhưng nó không bao giờ chào anh cho tử tế bởi bố nó là một thằng đần, như mọi người đều bảo thế, và anh cũng biết đích xác là như thế. Anh không biết mở lời thế nào với người tình mới của vợ cũ mình.

- Một người đàn ông mực thước bởi anh không bao giờ đủ dũng khí làm điều gì sai quấy. Anh phát rồ vì điều đó, nhưng anh cũng đầu hàng và chạy trốn cơn rồ dại.

- Một nghệ sỹ bỗng có một tác phẩm thành công, hắn trở nên nổi tiếng. Một ngày hắn bắt gặp một sinh viên làm ra một tác phẩm nhiều điểm tương đồng với mình. Hắn xoa đầu cậu sinh viên nhưng cũng từ đó hắn dấy lên một mối nghi ngờ là tác phẩm kiệt xuất của hắn thực ra không phải của hắn, mà hắn ảnh hưởng ở đâu đó. Mối nghi ngờ càng ngày càng lớn nhưng hắn không tìm ra. Hắn từ bỏ điều tra và bắt đầu tâm niệm làm ra những cái đích thực là của mình, chỉ riêng mình có. Chỉ Tôi. Với tâm niệm ấy, hắn rơi vào mạng nhện của các danh nhân.

- Một ngày giống như mọi ngày của người sửa xe máy góc ngã ba.

… rất nhiều những gạch đầu dòng như thế.

***

Tôi nói với vợ tôi, anh có hai ước mơ. Một là, lúc nào đấy khi anh có điều kiện và anh còn khỏe mạnh, anh sẽ thực hiện hai chuyến đi, từ Vladivodstok mùa đông anh chạy xe tới Moscow, từ Mỹ anh chạy xe tới Nam Mỹ với các bãi biển đầy mông của nó. Hai là tới năm bốn mươi hay bốn nhăm tuổi, mình có đủ tiền để anh nghỉ hưu, sẽ chỉ viết, anh sẽ viết các truyện ngắn từ các gạch đầu dòng cũ hoặc những gạch đầu dòng mới liệt ra trong nửa tiếng, thậm chí anh sẽ viết tiểu thuyết theo thể loại lỗi thời nhất của nó là một câu chuyện kể chân phương. Với anh tiểu thuyết hay nhất là một câu chuyện kể.

Ước mơ thì xa lắm, đã gọi là ước mơ thì hầu như sống hết một đời không thực hiện được. Nhưng mà anh có ước mơ, và vì thế mỗi ngày của anh đều đẹp.

Và mỗi đêm anh lắng nghe ước mơ của mình, hai giờ mỗi đêm, anh hiện thực ước mơ của mình mỗi ngày.

Gạch đầu dòng nữa vừa phát sinh:

- Một người, rất bình thường, hắn có một ước mơ. Hắn mơ tới nó nhiều năm. Một ngày bỗng ước mơ sẵn sàng thành hiện thực. Hắn mừng quá, hắn chuẩn bị mọi thứ và bắt đầu hiện thực hóa ước mơ. Nhưng rồi hắn từ bỏ, hắn không muốn mất đi mơ ước của mình. Hắn còn quá trẻ để đánh mất ước mơ. Hắn quyết định delay và tập trung tìm ra ước mơ mới, khi có rồi hắn mới thực hiện ước mơ này. Hắn tìm ra và đánh mất cả hai giấc mơ cũ mới. Giấc mơ thì không thể lập kế hoạch được, hắn ngu quá.

***

Những buổi đêm thức khuya, tôi dùng vào những việc nhảm nhí như là đêm nay.

Những câu chuyện kể

Đầu xuân mà năm mới đã cũ rồi. Những ngày tết chỉ thong thả ở nhà với vợ con, đêm ngồi máy tính viết ra vài dòng vài đoạn rồi lại bỏ. Bởi vì chẳng có chuyện gì để viết. Lanh quanh những thứ vụn vặt hàng ngày. Đã lâu lắm tôi chẳng có chuyện gì để kể.

Cuộc đời là những chuyến đi. Cuộc đời là những trải nghiệm. Cuộc đời là tình cảm. Cuộc đời là những câu chuyện. Tôi hài lòng về cuộc sống của mình, nói vậy cũng đúng, mà nói vậy cũng sai. Sai vì tôi ngày càng ít đi những câu chuyện kể.

Mọi người thân của tôi đều nói tôi ngày càng giống cha tôi. Nhiều lúc tôi cũng giật mình vì thấy mình có một cử chỉ nào đó giống ông y hệt. Giống cũng là đúng thôi, tôi chịu ảnh hưởng nặng nề của ông, một chuỗi dài phản kháng và bao cuộc khởi nghĩa mà tôi đã thực hiện, từ năm 16 tuổi tới nay, lúc thành lúc bại, cũng chỉ là hai mặt của đồng xu.

Nhưng có một điều mà tôi không muốn giống, hoặc dù có giống thì nhất thiết phải là mặt bên kia của đồng xu, tức là những câu chuyện kể. Đã hai mươi năm nay cha tôi không có chuyện gì mới để kể, ông toàn kể những chuyện cũ mà chúng tôi đã nghe hàng nghìn lần. Có hay có dở mặc dầu, cha tôi vẫn là người mà tôi rất kính trọng và nể phục. Những gì mà tôi không phục và phê phán ông, đều là những sự kiện của hai mươi năm trở lại đây, khi ông không còn những câu chuyện mới, phải kể lại những câu chuyện cũ với nhiều phiên bản khác nhau và những câu chuyện vừa cũ vừa tam sao thất bản đó kéo ông vào một không gian chật hẹp, độc đoán, nhiều vô lý và sai lầm. Tới nay thì không điều gì có thể kéo ông ra khỏi không gian đó nữa.

***

Trước tết tôi cãi nhau to với một người bạn rất thân thiết. Cãi nhau to đến độ thằng đó không muốn nhìn thấy mặt tôi nữa, làm lành cũng không được, tôi tặc lưỡi bỏ qua. Đôi khi cũng phải mất cái gì đó, kể cả là thứ quan trọng.

Đêm mùng bốn tết, 11h khuya, có tiếng chuông cửa. Mở cửa thì ra là một người bạn chung của hai thằng tôi, người mà tôi rất mực nể trọng. Tôi vẫn coi anh là người thầy của tôi, dù tuổi tác hầu như không chênh lệch. Ngược lại, anh coi tôi là một thằng học trò đặc biệt, một phản đồ, bởi tôi luôn phản kháng và kiêu căng tự phụ. Tôi mở một chai rượu để tiếp anh. Một cuộc nói chuyện dài, chậm rãi điềm tĩnh và sâu sắc. Bằng chứng là chúng tôi ngồi nói chuyện với nhau tới 5h sáng, hết cả chai Chivas, mà tỉnh queo như sáo sậu, không mệt mỏi. Giữa câu chuyện chúng tôi nói với nhau về vụ cãi cọ nặng nề kia.

- Mày sai rồi.

- Em không thấy em sai gì cả.

- Hai thằng chơi với nhau từng ấy năm, mà cãi cọ đến thế, thì thằng nào cũng có cái sai cả.

- Em đã suy nghĩ cặn kẽ nghiêm túc và bình tĩnh, vẫn chẳng thấy có điều gì sai. Dẫu là mỗi người có một hệ quy chiếu, song với bộ nguyên tắc của em thì em không có gì sai và không có gì phải xấu hổ hay nuối tiếc.

- Mày không thể tự soi mình. Ngay cả khi đứng trước gương thì cái mặt mày cũng chỉ là cái mày thấy, cái mày muốn thấy và cho rằng đó là mày. Với người khác, chưa chắc.

- Ờ… Liệu có phải như hồi nhỏ em vẫn nghĩ, như màu đỏ này, đưa cho ai thì người ta cũng bảo đây là màu đỏ. Nhưng cái sự “đỏ” đó với em và với người khác có tương đồng nhau không, hay “đỏ” của người ta lại chẳng giống gì với “đỏ” mà em nhận thấy, dù vật thể vẫn là như thế và quang phổ vẫn là như thế.

- Vậy đấy. Đôi khi phải đứng xa ra và nhìn mình như một thằng xa lạ ngoài đường.

- Em sẽ suy nghĩ về việc này.

Rồi chúng tôi chuyển qua những đề tài khác.

Tôi chẳng phải suy nghĩ lâu. 5h sáng kết thúc chai Chivas tôi lấy xe máy đưa anh ấy về. Quay trở lại nhà, trước khi leo lên giường ngủ, tôi nhắn tin cho thằng bạn của mình, “… ơi, cho tao xin lỗi mày”. Như nhắn tin cho gái. Rồi ngủ.

***

Ba ngày sau thằng bạn nhắn tin lại. “Mày có lỗi đéo gì với tao đâu. Tao cũng nghĩ rồi, đã gọi nhau là bạn rồi thì nghĩ mãi cũng không tìm ra cách gọi khác”.

Tôi với nó uống rượu với nhau buổi tối hôm đó. Trầm ngâm, rời rạc. Gió hun hút qua ô cửa sổ, lạnh ở trên ngực mà nóng ở chân vì cây quạt sưởi. Tôi mở lời trước:

- Ngay cả lúc này, tao vẫn thấy tao đéo có gì sai với mày. Nhưng như Y nói với tao hôm trước, tao không thể tự soi gương mà nhìn thấy mình. Tao xin lỗi mày vì cái sai mà tao không tự biết được.

- Tao cũng không thấy mày có lỗi gì với tao. Tao chỉ thất vọng vì mày có lỗi với chính mày.

- Y.. có nói với tao, trong trường hợp của tao và mày, tiếng Anh có một từ rất đắt, là under-estimate.

- Mọi sự diễn ra với mày quá nhanh. Mày từ Nga về, đi làm , lấy vợ, đẻ con hai đứa, theo đuổi công việc… mọi thứ quá nhanh và dồn đập. Mày xử lý quá nhiều vấn đề một lúc và cuối cùng thì nó cuốn mày đi, chứ không phải là mày kiểm soát nó.

- Tao thấy tao sống ok đấy chứ.

- Đành rằng ok, nhưng không phải là sự kiểm soát.

- Đã lâu lắm tao không trầm tư…

***

Tới lúc đó thì câu chuyện đã kết thúc vì chúng tôi sa đà vào những diễn giải khác, rất không quan trọng về đề tài nhưng đặc biệt quan trọng vì đã lâu mới lại nói chuyện với nhau như vậy, trong bối cảnh tưởng như chẳng có gì để nói với nhau nữa.

Khi từ nhà nó trở về, tôi không vui vì chúng tôi lại làm bạn với nhau, (như thằng ấy nói thì dẫu sao đi nữa cũng khó mà đổi được cách gọi nhau), cũng không buồn vì những sứt mẻ dẫu sao đi nữa vẫn là những sứt mẻ. Trên con đường trở về nhà, tôi chỉ thấy mình thiếu vắng những câu chuyện kể. Tôi cảm thấy cô đơn rất mực trên con đường trở về nhà mình.

Tôi vẫn cảm thấy nỗi cô đơn quặn lên trong từng mét đường, từng cái cột đèn xanh đỏ, từng tiếng nổ của chiếc xe vespa pạch pạch yếu đuối và kiêu ngạo. Tôi cảm nhận nỗi cô đơn của người cha tôi, khi ông không giữ lại gì cho mình cả ngoài những thứ nhảm nhí mà anh em tôi luôn phê phán chê bai ông. Rất có thể những thứ ông đã đưa ra cho chúng tôi và ngày nay không ai còn nhớ nổi, kể cả ông, có thể đó là những điều tốt đẹp nhất mà ông từng có.

Lúc đó tôi bỗng hiểu rằng nỗi cô đơn phiền muộn mà tôi đang cảm thấy, là sự thiếu vắng những câu chuyện kể.

Khi anh không có những câu chuyện để kể nữa….

Những con số – Le brothers

Hà Nội hôm nay ngập nắng. Chả bù cho Huế hai ngày vừa rồi, ngập mưa. Hai ngày ở Huế, chẳng đi được đến đâu, mưa suốt. Nhưng mục đích của chuyến đi, là xem một cái triển lãm, thì lại đạt được. Đó là một triển lãm nghệ thuật đương đại, mà tôi – một kẻ rất hãi những chữ leng keng như “nghệ thuật” hay “đương đại”, thấy rất hay. Đến nỗi về tới nhà phải viết cảm nghĩ ngay sau khi ăn bát bún lót dạ.

Hai anh em sinh đôi, Lê Ngọc Thanh và Lê Đức Hải, là bạn của vợ tôi. Đúng ra tôi mới chỉ biết đầy đủ họ tên của hai anh này khi đến triển lãm, trước đó chỉ biết là Thanh – Hải. Hai ông này hình dung cổ quái, cổ quái quá phim cổ trang Tàu. Lúc mới gặp tôi tưởng như hai ông này cổ quái một cách cố tình bởi nghệ sĩ thì nó phải cổ quái mới oách. Sau này biết hơn, thì thấy hai ông này tự nhiên đã cổ quái, và phải làm nghệ thuật bởi không một công việc nào khác trên đời có thể thỏa mãn sự cổ quái đó.

Là một cặp song sinh, bọn hắn rất giống nhau, gặp tới lần thứ tư thứ năm tôi mới có thể phân biệt được gã nào là gã nào. Khi gặp bạn bè, hai gã nói rất nhiều và to, cướp hết phần nói của người khác. Ban đầu tôi thấy hễ nói một câu, thì Thanh nói nửa câu Hải nói nửa câu còn lại. Sau này thì thấy Thanh chỉ nói 1/3 câu còn Hải nói 2/3 câu.

Hai ông này có số má trong làng nghệ thuật bây giờ. Và việc tôi, thông qua vợ, được hai gã coi là thằng em thằng bạn, tôi tự thấy là điều hãnh diện. Và vì lẽ đó nên tôi mới cất công tháp tùng vợ đi Huế dự triển lãm năm nay của hai gã, mặc dù tôi hoàn toàn không có một kiến thức gì về hội họa, về những thứ rổn rảng như performance art, installation art…

***

Chúng tôi tới Huế trước triển lãm một ngày, tới chơi gallery của hai anh ở phố Phạm Ngũ Lão. Sau khi đưa thằng con hai tuổi rưỡi đi ngắm tranh trong gallery, ngắm tranh y như cách thằng con ngắm, tranh này có con cá, tranh này có con mèo, tranh này có con trâu… thì tôi bắt đầu ngồi đọc những trang viết in trên sách giới thiệu triển lãm, trên web, trên blog một số nhà phê bình nghệ thuật.

Cái tôi đọc được rất mơ hồ. Những văn bản ấy là tập hợp của những từ khóa nghệ thuật. Giống như trong báo bóng đá thì những bài phân tích là tập hợp của những từ khóa như “chiến thuật”, “miếng”, “phong độ”, “bản năng”, “bắt bài”, “tinh tế”, “chiều sâu”… thì các bài phân tích về triển lãm Những con số là tập hợp của những từ mà tôi không hiểu lắm như “chiều kích”, “ẩn dụ”, “không gian”, “biến cố thị giác”, “tiếp cận”, “siêu ngợp”, “phi cụ thể”… Tóm lại khi đọc xong một loạt bài viết, thì tôi kết luận rằng không thể dựa vào những bài viết này để làm bản đồ khi đi xem triển lãm.

Tối đó, chúng tôi được mời đến một bữa tiệc rất đông người, tổ chức tại nơi làm việc của hai anh, công xưởng sáng tác của bọn hắn. Đó là một mảnh đất rộng có vườn có ao, có hai căn nhà thấp đơn sơ. Rất đông người, tôi không quen biết ai cả vì thế tự miễn cho mình màn giao tiếp chào hỏi, và đi xem những gì có trong nhà.

Nhà sau, trên cột nhà gắn những tập giấy A4 cắt đôi, trên đó ghi những dòng chữ viết tay. Tôi đọc và thấy gần gũi hơn với mình. “Liệu có bao giờ có cái gì là sự tĩnh lặng”, “thử tưởng tượng nếu xung quanh ta không có những âm thanh đẹp đẽ mà chỉ toàn những ồn ào hay những âm thanh hoặc chói tai hoặc ghê rợn, thì cuộc sống của chúng ta sẽ ra sao”… đại loại vậy không nhớ nguyên văn. Rồi tôi được xem một cuộc trình diễn nghệ thuật (chả biết là gì) do một bà tây thực hiện. Bà ấy hai tay cầm 4 cái bút chì, vừa xem hai người đàn ông đánh cờ tướng vừa dùng 4 cái bút vạch vạch những đường nét dựa theo những cử động tay và thái độ tâm trạng của hai người đánh cờ. Ván cờ kết thúc, trang giấy chằng chịt những đường vạch bút chì, nét mạnh nét yếu, vừa giống như trẻ con vẽ bậy lại vừa giống như bản ghi điện tâm đồ loạn xạ ghi lại xung động tâm lý của người chơi cờ. Tôi thấy cái này hay phết, tôi thấy rằng xem những cái gọi là nghệ thuật cao siêu, thì tốt nhất nên xem bằng con mắt của trẻ thơ.

Tôi quan niệm nghệ thuật không phải là thứ cao siêu, hoặc ít nhất không cao siêu đến nỗi như người ta dọa nạt. Nghệ thuật biểu đạt cái đẹp. Mà cái đẹp, cũng như một người đàn bà đẹp ai nhìn cũng thấy đẹp, là thứ tự nhiên đã đẹp. Dĩ nhiên khi người ta làm nghệ thuật thì người ta dùng nhiều công cụ khác nhau để diễn tả cái đẹp. Có những thứ công cụ phức tạp, mà để hiểu thì người ta phải có kiến thức ở chút nào đó. Như trong nghề nghiệp của tôi thì tôi thích cái mà tôi gọi là vẻ đẹp của công nghệ. Để hiểu tường tận thế nào là vẻ đẹp của công nghệ tất nhiên phải hiểu công nghệ. Nhưng để cảm thấy cái đẹp của công nghệ, thì chỉ cần thấy sướng là được, như thằng con tôi hai tuổi rưỡi của tôi nghịch cái Ipad (một tác phẩm công nghệ đẹp). Sướng là được, không cần hiểu.

Tôi quyết định hôm sau sẽ đến xem triển lãm theo cách thằng con tôi nghịch Ipad, xem những tác phẩm của hai gã có làm tôi sướng không.

***

Và tôi đã sướng.

***

1945. Chén và đũa.

Đây là một góc của tác phẩm sắp đặt Chén và đũa 1945. Có 1945 bộ bát đũa, xếp nhiều hàng trên một tấm chiếu rộng mấy chục mét vuông, mỗi chiếc bát được sơn son thếp vàng bên trong và viết số 1945, trên mỗi bát có một đôi đũa son. Đứng xa sẽ thấy 1945 bộ bát đũa sắp hàng, đứng gần sẽ thấy mỗi bát có một con số 1945 không số nào viết giống số nào.

Người ta bảo rằng đây là sự tưởng niệm về quá khứ hai triệu người chết đói, rằng có tính tâm linh, rằng có tính nhắc nhở, rằng là sự kết nối đến quá khứ. Chắc rằng đây là khởi đầu ý tưởng của các tác giả. Nhưng ý tưởng của tác giả là của tác giả, ý tưởng của người xem là của người xem. Rõ ràng đây là thứ nói về năm 1945 khi hàng triệu người chết đói và những cái bát đũa như thể đặt trên quan tài, chỉ thiếu quả trứng nắm cơm. Đứng nhìn một lúc, bỗng tôi thấy kinh ngạc khi nghĩ rằng nếu thay 1945 bằng 1979, tức năm sinh của tôi, thì đây sẽ trở thành nghĩa trang của mình và những bạn bè cùng năm sinh với mình. Có ý nghĩ đó rồi thì càng nhìn càng thấy hãi. Nếu đây không phải buổi khai mạc triển lãm, rất đông người, nếu tôi ở đây có một mình ban đêm và nhìn những cái bát 1945 này, tôi sẽ thấy toàn ma. Mỗi người 1945 chết đói là một con ma, mỗi con số 1945 viết khác nhau sẽ ra những con ma khác nhau. 1945 con ma giống nhau mà khác nhau ngồi trên chiếu. Nhưng sẽ còn kinh hơn nhiều nếu đầu mình lại cứ thay 1945 bằng 1979, như thế thật vãi đái và thay vì tôi phải xem những bóng ma quá khứ thì sẽ phải xem những bóng ma tương lai.

Lần đầu tiên tôi biết rằng, hóa ra nghệ thuật sắp đặt của mấy bố nghệ, cũng có thể điều khiển tâm trạng người ta giống như một thằng kéo violin giỏi có thể kéo trái tim người ta ra khỏi lồng ngực mà bóp.

***

1991. Giường nội trú.

Đây là tác phẩm Giường nội trú.

Ảnh này không phải ảnh ở triển lãm, ở triển lãm là một căn phòng rộng trắng toát kê hai chiếc giường như thế này. Không gian tốt đủ để xem.

Đối với tôi con số 1991 không có ý nghĩa gì. Một cái giường sinh viên được sơn son, vẽ rồng phượng ở giát dường, treo những tấm lụa đào cũng thêu rồng phượng. Cái gường này cũng chẳng có ấn tượng gì với tôi, và tôi không hiểu ý của tác giả, dù cũng đi qua đi lại và cố lý giải thử xem nó là cái gì.

Chỉ tới khi có một thằng sinh viên Huế đi xem triển lãm, leo lên giường nằm, thò hai ngón tay hình chữ V ra ngang mặt cười để bạn nó chụp ảnh, trông rất lố bịch, thì tôi mới có được cái ý nghĩ của tôi.

Trong các văn bản mô tả triển lãm mà tôi đọc được, thì người ta bảo rằng đây là sự diễn giải quá khư riêng tư của các tác giả. Quá khứ riêng tư gì, học trên giường này, ngủ trên giường này, đánh bài trên giường này, hay bem bạn gái trên giường này…?? Tôi thì thấy việc thằng sinh viên giơ hai ngón tay nằm chềnh ềnh trên một cái giường nội trú sơn son thếp vàng, cho bạn chụp ảnh, trông thật lố bịch.

Một cái giường lởm như vậy được sơn thếp như giường vua chúa, là sự lố bịch. Hay là cái uy nghi vàng son của thiên tử, được giáng thành cái giường lởm cho bọn sinh viên nằm, là sự lố bịch. Một thằng dặt dẹo tô mình thành thánh nhân, hay là một vị thánh nhân bị đày thành thằng dặt dẹo?

Nghĩ tới đây, tôi thấy cái giường này giống như một phiên bản của Đại nội Huế vậy.

***

Nhưng mà tôi thích phim nhất.

Phim được chiếu bằng 3 cái projector, bộ ba hình ảnh xếp cạnh nhau chạy song song.

Bộ phim này tên là Chạm tới biển. Dài 59 phút. Hay vãi đái, không biết hay vì sao. Nghệ thuật thì nó phải cao siêu, hiểu thì còn gọi đéo gì là nghệ thuật hehe. Tôi cam đoan tác giả cũng đéo hiểu gì, hoặc ít nhất cũng không biết là mình làm ra phim này để muốn khán giả hiểu cái gì. Tác giả đâu có làm phim cho một hai thằng bạn cứt xem và hiểu, kiểu Bá Nha chi đánh đàn cho Tử Kỳ. Với bạn cứt thì uống rượu nói nhảm được rồi, cần gì làm phim cho lòe loẹt.

Đây là cho công chúng. Nhưng lại không có gì cho công chúng hiểu. Nếu muốn, tác giả đã làm cho nó dễ hiểu hơn. Có thêm ít câu chuyện, thêm ít dẫn nhập, có ít gì đấy dễ hiểu hơn cho người ta hiểu. Hoặc tác giả phải viết ra một bài diễn văn 59 trang cho 59 phút phim, để cho khán giả vừa xem vừa đọc, chỗ này bọn tao làm thế này là có ý nghĩa này, nó như này, như này… Như thế, chả đứa nào thèm xem.

Ở đây, các tác giả cứ mô tả cảm nghĩ của mình, và khán giả muốn nghĩ thế nào cũng được. Tôi nghĩ tác giả đã thành công. Bằng chứng là thằng ngoại đạo như tôi, chả hiểu gì về điện ảnh, toàn thích xem phim đánh nhau hoặc hôn nhau, cũng thích.

Trong phim có những cảnh rất oách. Như cảnh một thằng trói tóc thằng kia lên nóc khoang thuyền, buộc dây anh đỏ chằng chịt đầu mình tay chân, rồi ngồi xuống đối diện nhập thiền. Như cảnh một thằng quấn thằng kia từ đầu đến chân bằng lụa đỏ, cung kính chậm rãi như người ta quấn một cái xác ướp, rồi kéo lê cái xác ướp đỏ choét, từ dưới hố cát đi lên. Rồi cả thằng người cả cái xác bỗng sung sướng tung hết lụa đỏ chạy chơi giữa trời. Hoặc cảnh hai thằng thay phiên nhau bê vác vật lộn nhau trên con thuyền tròng trành. Rồi lại chỉ còn có một thằng giãy dụa như con sâu trong đống vải đen và vải đỏ…

Cái hay là hai thằng này giống hệt nhau (đạo diễn kiêm diễn viên là hai thằng sinh đôi mà). Một thằng mà như hai thằng, hai thằng lại chắc chắn chỉ là một thằng mà thôi. Như người ta cứ mãi vật lộn đấu tranh nhau và thỏa hiệp với nhau, mà “nhau” ở đây là chính mình và chính mình.

Biển là cái gì mà phải chạm tới. Biển là cõi tâm linh, hay là chỗ vinh hoa phú quý, là hạnh phúc tiềm ẩn khổ đau, là khổ đau mà hứa hẹn hạnh phúc, hay là biên giới của sự hiểu biết của con người và sự vô cùng của trí tuệ. Hai thằng đó, hay là một thằng đó, cứ đau đáu. Lúc thì cùng lội dưới sông. Lúc thì đi trên cát. Lúc thì tụt xuống hố. Lúc thì chênh vênh trên con thuyền. Mà con thuyền không ở ngoài khơi, con thuyền chỉ len men bên bờ nước, bên bờ cuộc sống thường nhật. Trên con thuyền, lúc thì hắn vật lộn với chính mình, lúc thì trói mình lại và thiền định. Như thể một con người, hễ đặt ra câu hỏi về giá trị và ý nghĩa cuộc sống của mình, bắt buộc phải như thế. Trừ khi chán không hỏi nữa, thì như trong phim Châu Tinh Trì, vỗ vai thằng bạn bảo “sao trông mày buồn quá zdậy, cầm tiền đi chơi đĩ cho zdui đi”. Hoặc từ bỏ hẳn và đi theo những thứ không phải cõi đời này, như một vị sư. Còn không, chỉ vài ba nỗi buồn nhỏ nhỏ, uống rượu với thằng bạn tâm giao, hoặc có lúc tĩnh lặng ngồi một mình chơi game, bụng lại tự hỏi, Biển ở đâu, sao không chạm tới.

***

Xem những thứ như thế này, không nói gì tốt hơn là nói, mà đã nói, thì nên nói ít đừng nói nhiều, mà đã trót nói nhiều, thì một lúc sau cần tự biết mà ngậm mồm lại.

Nên thôi, mặc dù còn muốn dông dài nhưng thôi không nói nữa.

Nhắc thêm một lúc, giữa khi đi xem triển lãm thì tôi vào phòng để uống rượu vang. Triển lãm có một căn phòng nhỏ để các tác giả tiếp bạn bè. Những bọn nghệ có số má, những bọn nghệ tưởng mình có số má, những bọn nghệ muốn mình có số má, đều vào đấy uống rượu vang cả. Tôi đang xem phim tới lượt hai thì phải vào bởi vì thằng con nó quậy quá, vào để cho nó cái ipad chơi cho đỡ làm phiền, tiện ngồi làm ly vang một mình, ngóng chuyện thiên hạ. Có một đoạn trao đổi rất hay.

Một chàng nghệ sỹ hỏi một em sinh viên (tình nguyện viên trong đội giúp các tác giả làm 1945 cái bát):

- Bọn em làm bao nhiêu cái bát.

- Dạ 1945 cái. Không thực ra là 2000 cái nhưng lựa vứt đi những cái xấu, để lại 1945 cho đúng số triển lãm.

- Nếu mà những cái bát này không có số 1945, thì anh sẽ bán được tất cả.

- ???

- Năm ngoái anh có đặt làm một lô bát lọ sơn son thếp vàng, để bán cho các gia đình hoặc bán cho tây. Người ta mua nhiều lắm. Bát ở triển lãm này, nếu không ghi số 1945, thì có thể bán cho khách người ta mang về nhà trưng bày hoặc để ăn trong dịp lễ tết. Bán được tiền đấy chứ không đùa đâu.

- !!!

Tôi khoái chuyện của chàng nghệ sĩ ấy quá, uống bụp phát hệt mẹ ly rượu, lại phải rót ly nữa.

Thì ra giá trị của nghệ thuật nó như vậy. Nếu không định làm nghệ thuật, không có ý tưởng 1945 cái bỏ mẹ gì cả, thì sẽ bán được tiền. Và nếu đã gán số 1945 vào, thành mẹ tác phẩm nghệ thuật, thì không thể đem bán được nữa. Hai ông anh của vợ tôi và các sinh viên nghệ thuật Huế đã dày công làm đủ 1945 cái bát đẹp và viết đủ 1945 chữ 1945 khác nhau, chỉ để người ta không thể mang các cái bát ấy ra mà ăn cơm được nữa. Nghệ thuật nó ở chỗ ấy.

1945 Chén và đũa, chỉ là bát đũa để ăn mà rồi thành ra không dùng để ăn được, chính là thành công của tác phẩm. Mấy bài viết rổn rảng câu từ, đánh bẫy người ta trong tổ hợp các từ khóa cao siêu, không bằng nhận định của anh nghệ sỹ kia, vì có số 1945 mà anh không thể bán các bát này cho người ta ăn cơm tết.

***

Entry này viết khi vừa trở về nhà từ Huế, về ăn xong bát bún là nhảy vào viết luôn. Để tới mai, tất không dám viết nữa. Nghệ thuật cao siêu quá, tuổi gì mà tôi dám bàn vào.

Chỉ là ghi lại những ý nghĩ đã có trong một chuyến đi ngắn và nhiều cảm tưởng.

Những hình ghép vụn vặt

Tôi vừa ru con ngủ. Bằng cách thông thường là nói chuyện hoặc kể chuyện cho nó nghe. Câu chuyện hôm nay là về một siêu nhân có cái mồm to, tức là cái hình nó ghép lại bằng đồ chơi ghép hình, mà theo nó là một con siêu nhân có hai cánh và một cái mồm to.

Còn bây giờ, khi thằng bé đã ngủ và cả nhà đã ngủ, tôi chơi trò chơi thường lệ, trò ghép hình của tôi, những khi ngồi trước máy tính mà đầu óc tản mát, chơi game cũng không tập trung mà nghe nhạc cứ chuyển hết bài này tới bài khác, ý nghĩ, kỷ niệm, hình ảnh… cứ lan man hết từ nơi này sang nơi khác. Bao nhiêu miếng ghép lớn nhỏ và không thể ghép thành một cái gì đó có hình thù.

Và tôi nhặt từng miếng ghép của ngày hôm nay.

***

Khi tôi nhìn vào bản thân mình, chẳng bao giờ tôi muốn mình là một người bận rộn. Không bao giờ muốn thấy mình cứ cắm cúi với những công việc ở nhiệm sở, với những việc gia đình, với biết bao mối lo. Tôi cũng không muốn thấy mình là một người có đông bạn bè, người quen, để rồi những cuộc gặp gỡ, cafe, bia bọt, chơi bời… chiếm hết khoảng thời gian còn lại. Thế nhưng đấy lại chính là tôi hàng ngày.

Khi nào thèm được lười nhác quá, tôi lại nhớ đến căn phòng cũ của mình ở Matxcova, nơi làm nên mặc cảm Nga lợn của tôi. Ở đó tôi đã có ba năm lười nhác, số thời gian làm việc và kể cả thời gian uống vodka cộng lại đều không bằng thời gian lêu hêu. Lêu hêu nằm trên giường, cạnh cửa sổ, lạnh run lên co ro trong cái chăn trắng cháo lòng, ngắm tuyết bay, thò chân đá cái cửa sổ cho nó mở hé ra, hút thuốc. Lêu hêu đi lang thang những con đường góc phố, những khu chung cư ổ chuột. Lêu hêu qua những công viên bến tàu buổi đêm, trên những chiếc xe điện khuya vắng ngắt, lạch cạch chạy qua những ngõ vắng. Lêu hêu với những nỗi buồn và những ảo tưởng.

Ba năm đó tưởng dài như mười năm, vì tôi có quá nhiều thời gian lêu hêu, để nghĩ, để buồn vui, để viết, để đối chiếu và cảm nhận chính bản thân mình. Về sau, đôi khi ngồi nói chuyện với một người nào đó, tôi cứ nghĩ vớ vẩn rằng không hiểu anh/chị ta có bao giờ ngồi nghĩ về cuộc sống của mình hay không. Hay là cuộc sống cứ đầy ắp những sự việc, những sự lựa chọn và những sự làm theo các lựa chọn, cuối cùng lại là một chuỗi phản ứng tương tác với ngoại cảnh mà thôi.

Năm 17 tuổi tôi có một cuốn nhật ký, vợ tôi vẫn còn giữ, nhưng tôi không bao giờ đọc lại vì xấu hổ với những suy nghĩ trẻ con và to tát hồi đó. Tuy không đọc nhưng tôi vẫn nhớ rằng, hồi đó tôi đã viết, tôi có hai nhân vật trong mình, một thằng sống và một thằng không làm gì cả chỉ xem thằng kia sống.

Thế nên tôi rất nhớ một buổi chiều, tôi và bạn Kỳ đều trốn làm về sớm, hai thằng ngồi với nhau ở sân nhà Lạc Trung, trên cái ghế gỗ mà bạn vừa tự mua gỗ về đóng. Bạn pha hai cốc cafe, cùng tôi ngắm nhìn cái cây còi cọc trước sân và ánh nắng chiều xiên qua khe giữa những ngôi nhà chiếu xuống chỗ chúng tôi ngồi, bạn bảo, đéo gì mỗi ngày chúng ta đều phải dành chút thời gian để mà trầm tư.

Dạo này không hiểu bạn còn trầm tư hay không, hay ngay cả trầm tư cũng lại trở thành một công việc mà bạn thực hiện hàng ngày.

***

Tôi đã viết thư cho mẹ. Một bức thư dài bảy tám chai bia. Tức là từ khi mọi thứ đều rất chuẩn tắc cho đến khi ý nghĩ quay tít mù mười ngón tay gõ không cần suy nghĩ và kim đồng hồ quay tít hai tiếng cũng trôi nhanh như mười phút. Sáng hôm sau, ngồi ở bàn làm việc, thậm chí tôi đã định login vào hòm thư của mẹ để xóa đi, nhưng không được vì mẹ đã nghe lời tôi đổi pass từ bao giờ.

Một ngày, hai ngày, ba ngày… không thấy mẹ có phản ứng gì, dù hai mẹ con vẫn gặp nhau mỗi buổi trưa. Nhưng tôi rất kiên nhẫn, cho tới khi nhận được reply. Mẹ bảo đã nửa tháng mẹ mới check mail, mới nhận được thư của con và trả lời. Mẹ bảo mẹ rất hạnh phúc vì nhận được thư của tôi, mẹ rất yêu tôi, và mẹ bao giờ cũng là người bạn đường tin cậy mà tôi có thể chia sẻ mọi điều.

Đầu lá thư mà tôi gửi mẹ, tôi nói rằng mẹ đừng lo lắng khi nhận được thư của con, dù nó là việc rất khác lạ, mẹ yên tâm rằng con ổn và con đang hạnh phúc. Sau đó là bảy tám chai bia để diễn giải.

Thế là tôi đã làm được việc khó khăn mà khi mới chào đời con gái tôi đã nhắc nhở tôi, hãy viết thư cho mẹ.

***

Tôi đọc Murakami. Bây giờ tôi mới đọc Murakami, nếu không kể một tiểu thuyết ngắn không có gì nhiều để đọng lại. Tôi đang đọc Biên niên ký chim vặn dây cót. Thằng em tôi bảo Murakami không hay, tôi đồng ý, nó cũng bảo Biên niên ký chim vặn dây cót không hay, tôi cũng đồng ý. Văn học cũng như âm nhạc, cũng như món ăn, nó là khẩu vị. Một chuyên gia ẩm thực chưa chắc đã là kẻ sung sướng khi ngồi vào bàn ăn.

Nhưng tôi thích cái giếng trong Biên niên ký chim vặn giây cót. Tôi thích ý nói, khi ngồi trong giếng thì ban ngày cũng có thể nhìn thấy sao trời. Chẳng biết nó có phải không nhỉ, tôi không có cái giếng nào để chui xuống và nhìn lên xem sao trời ban ngày. Không biết có phải không, nhưng tôi vẫn tin là thật. Người ta không cần có giếng, và không cần trải nghiệm hay dùng các kiến thức để phân tích xem ở dưới giếng có nhìn thấy sao trời ban ngày không, người ta chỉ cần thích ngồi dưới giếng để ngắm sao trời ban ngày.

Tôi tin cái giếng của Murakami. Chúng ta lúc nào mà chả ngồi trong cái giếng của mình và chúng ta vẫn nhìn thấy những ngôi sao trời giữa ban ngày đó thôi.

***

Trong câu thơ của em anh không có mặt. Câu thơ hát về một thời yêu đương…

Đêm nghe những bài hát cũ thấy hay quá. Đây là một đêm trong những đêm mà nếu không bắt buộc phải đóng vai một người bận rộn, tôi có thể ngồi hết đêm, tới khi trời sáng, để nghe nhạc và nghĩ ngợi lằng nhằng miên man như nhân vật của Murakami ngó trân trối lên những ngôi sao trời ban ngày.

Nhưng mà thời gian không cho phép và tôi chỉ có thể buông thả mình thêm hai hoặc ba chai bia nữa.

Nhưng thôi tôi nghỉ blog ở đây.

Xâu hàng 02

Hôm trước mượn được thằng bạn Welcome to the hell, thằng Nguyên lác, cái máy ảnh xịn của nó, về chụp ảnh con cái. Có lẽ thằng này đang rắp tâm truyền bá thêm cho tôi trò tốn tiền mới là trò chụp ảnh, nhưng tin chắc nó sẽ không thành công. Tuy vậy cũng phải cảm ơn nó vì đã cho mượn máy ảnh.

Hôm nay đã up một ít lên facebook, giờ show tiếp ở đây.

Trước hết kính mời các bác các cô các chú xem lại Xâu hàng 01, thằng ôn con lúc nó 2 tháng tuổi.

Và bây giờ thì nó đã hai tuổi rưỡi, thường thích làm siêu nhân và chơi trò xếp hình.

Chơi chán thì thích ngồi lòng bố

Rồi ngủ

Hoặc chơi với em

Cô em của nó thì rất xinh đẹp

và giống hệt anh của nó

sau này rồi sẽ còn xinh hơn mẹ

***

Đấy là gia đình nhỏ và niềm tự hào lớn của tôi.

Huế

Hôm nay vợ bảo, đầu tháng mười hai mình đi Huế. Tôi gật đầu ngay, bởi vì cũng có kế hoạch từ trước rồi. Tháng mười hai người bạn họa sỹ của vợ tổ chức một sự kiện, chúng tôi đã định là sẽ đến.

***

Nhớ đến Huế, hình ảnh đầu tiên mà tôi nhớ, không phải thành nội, mà là sông Hương. Mà đoạn sông Hương, gần cầu Tràng Tiền, lại làm tôi nhớ Hà Giang. Lần đầu tiên đến Hà Giang, chiều tối đặt chân đến km 0 sau cả một ngày chạy xe từ Hà Nội, tôi cứ thấy chỗ này quen quen. Nhìn lúc, thì ra là giống Huế. Cũng là một công viên bên sông, rồi có một cái cầu bắc qua sông. Rất là giống nhau, hoặc không giống lắm mà chỉ giống trong cảm tưởng của tôi.

Tôi có vài kỷ niệm nhỏ với Huế, dù thực ra là không thích thành phố này lắm.

***

Hồi trước ở nhà tôi có một anh người Huế. Anh ấy là con của bạn của bà già. Anh ấy ở nhờ nhà tôi, ở cùng chúng tôi đến mấy năm trời. Nhưng sau này thì chỉ khi nghĩ đến Huế thì tôi mới nhớ đến anh ấy, bởi dù ở nhà tôi lâu như vậy nhưng khi ra trường đi làm thì anh ấy chẳng quay về thăm cha mẹ tôi, dần dần cả nhà đều quên rằng đã từng có một người khách ở lâu thế trong nhà mình.

Năm tôi học năm hai đại học, kỳ nghỉ hè tôi và thằng em đi Huế, ở nhà của anh ấy. Chúng tôi ở đấy dễ đến cả mười ngày. Mỗi sáng chúng tôi ra đường ăn một bát bún bò Huế, tôi rất sướng món này bởi bát bún bò luôn có một cục chân giò rất to.

- Tôi đội một cái mũ của dân du lịch, đạp xe đi trên đường. Tôi hỏi đường một em gái Huế xinh xinh, và ngạc nhiên sung sướng bởi được đáp lời bằng giọng nói nhẹ nhàng mà rất lễ phép, đúng là ngọt như mía lùi.

- Tôi đi sang thôn Vỹ Dạ. Thôn Vỹ hồi đó nhìn không khác gì trong thơ Hàn Mạc Tử.

- Tôi đi thăm thành nội, không có ân tượng nhiều. Tôi chỉ thích cái cột cờ. Buổi chiều nào tôi cũng đến cột cờ, leo lên những bậc thang, rồi ngồi bó gối trên bờ tường, ngắm nhìn hoàng hôn dần buông xuống trên thành nội. Khi ấy mới vãn khách du lịch, màu hoàng hôn mờ mờ phủ xuống đền đài thành quách làm cho nó dường như không còn ở thời điểm này nữa mà đã lùi về quá khứ khi những ông hoàng bà phi còn ở trong đó.

- Tôi đi Thiên Mụ cùng với anh bạn Huế đó, vào một ngày nắng. Cũng là vào chiều tà, tôi đứng ở Thiên Mụ nhìn xuống sông Hương. Nắng chiếu xuống mặt sông xanh lóng lánh vàng. Anh bạn bảo tôi, nắng này chính là nắng thủy tinh ở trong nhạc Trịnh Công Sơn. Quả là nắng thủy tinh thật.

Gần mười ngày đó, tôi đi hầu như hết Huế, không chỗ nào là không tới.

***

Đầu năm 2005, một ngày kia tôi và thằng bạn cứt lục ví của nhau đếm được tổng cộng năm trăm nghìn, quyết định vào Nam chơi, tiền chỉ đủ hai ngày đường nhưng cứ đi tới đâu tính tới đó. Xe thả chúng tôi ở Huế sau một đêm đi từ Hà Nội. Chúng tôi dừng chân ở công viên cạnh sông Hương, chỗ mà sau này tôi thấy giống Hà Giang.

Rồi chúng tôi lên một chiếc xe khách để vượt Hải Vân sang Đà Nẵng. Lái xe là một anh ngọng líu ngọng lô. Anh này vượt đèo theo một lối rất kinh. Một tay quẩy vô lăng lượn đèo, một tay cầm điện thoại di động nói chuyện liên tục với giọng líu lô của mình. Lên tới đỉnh đèo Hải Vân cũng không thèm nghỉ như các xe khác, mà tiếp tục vừa gọi điện thoại ngọng vừa một tay vẩy quẩy vô lăng đổ đèo. Khách trên xe ai cũng mặt xanh như đít nhái. Anh Huế ngọng đó thật vãi đái. Anh ấy đưa chúng tôi an toàn sang Đà Nẵng, nhìn Đà Nẵng thoáng đãng hồi đó, tôi cảm giác như qua Huế sang tới đây, là một nửa khác của nước Việt.

***

Hè năm 2006, sau nhiều gian truân của tình yêu, tôi và người yêu tôi quyết định quay lại với nhau. Quyết định đó dù không dễ dàng nhưng mà nó là đương nhiên, bởi lần tình cờ gặp nhau ở quán chè đá, nhìn thấy nhau mà cả hai đều tim ngừng đập cảm thấy không thể thở nổi, phải chào thật nhanh rồi đi (sau này kể lại cho nhau nghe mới biết cả hai đều cảm thấy như nhau). Chúng tôi rủ nhau đi chơi Huế – Đà Nẵng – Hội An.

Ở Huế, chúng tôi nghỉ ở một khách sạn rất đắt tiền so với cái ví của chúng tôi hồi đó. Khách sạn có tên là Vỹ Dạ River Side. Đêm khuya, khi người yêu đã ngủ, tôi mò xuống sảnh khách sạn, vì ở đó có một cây guitar. Tôi mượn cái guitar, ra vườn, ngồi trên bậc thang xuống sông, ngắm những con thuyền lá đậu im lìm trên mặt sông, gảy đàn tưng tưng. Hồi lâu, anh quản lý khách sạn tới vỗ vai, bảo sao anh có tâm sự gì mà ngồi chơi đàn một mình ở đây, thôi có tâm sự thì nên nói ra, vào đây uống rượu với bọn tôi. Từ chối mấy lần không được, tôi đành phải vào uống rượu với anh quản lý và anh bảo vệ. Các anh cứ nài nỉ bảo tôi kể cho các anh nghe tâm sự, dù tôi cứ cam đoan rằng không có tâm sự gì, các anh cứ nhất định rằng phải có tâm sự thì mới đêm hôm ra sông ngồi đánh đàn. Tôi nghĩ mãi mà chẳng có tâm sự gì để kể cho các anh, bèn chơi vài bản đàn rồi uống rượu, các anh say xong thì tôi lại ra sông đánh đàn rồi mãi sau mới lên phòng ngủ.

Tình yêu đã ngủ trên phòng, ngồi bên sông gảy đàn hát nhỏ nhỏ, uống rượu với anh quản lý và anh bảo vệ, nhất định rằng phải có tâm sự thì mới thế, khách sạn Vỹ Dạ River Side… là kỷ niệm đẹp nhất của tôi với Huế.

***

Lần này quay lại Huế, thế nào tôi cũng phải bảo vợ quay lại ở Vỹ Dạ River Side. Chẳng có lý do gì đặc biệt để tôi lan man như thế này về Huế. Chỉ là năm tháng thì cứ lần lượt tiếp diễn, mà mỗi khi có gì đó gợi nhớ, ngồi nhớ lại những khoảnh khắc cũ đã đi qua, cũng là một điều thú vị.

Vậy nên tôi thường sống thật hết mình cho phút giây hiện tại, bởi biết rằng một lúc nào đó sẽ lại lấy ra nhìn lại, một ký ức có thể đẹp có thể không, nhưng mình đã từng như thế.

9 Rota

9 rota – 9th Company – Đại đội 9, là bộ phim Nga mà tôi đang xem. Đây là một bộ phim rất hay, mặc dù tôi mới xem đoạn đầu, còn chưa vào nội dung chính, chỉ mới đến đoạn đại đội sau khi trải qua khóa luyện tập và lên máy bay sang Afganistan. Tôi dừng lại ở đây để viết một entry, bởi thời gian không có đủ, chờ xem xong mới ngồi lọ mọ wordpress thì quá muộn. Xem phim đôi khi cũng giống xem truyện vậy, chỉ cần xem vài trang là biết hay rồi, để mai xem tiếp cũng không sao. Một cái phim như thế này, xem xong kiểu gì cũng mất ngủ.

Mới tra google thì Afghanistan là từ ghép của Afghan và stan, mà stan có nghĩa là vùng đất, vùng đất của những người Afghan. Afghanistan trong những văn bản cũ được dịch sang tiếng Tây là Afghanland.

Những chú trai trẻ măng được gọi đi lính, chuẩn bị sang Afganistan. Những thằng này trông mặt mũi y như những thằng choai choai tối tối thường tụ tập uống bia cạnh những cửa hàng hoặc cạnh bến xe buýt, thể loại mà khi đi đêm ở Moscow tôi phải căng mắt canh chừng và giữ khoảng cách ít nhất 50m để có gì còn kịp chạy. Các chú đến thao trường, gặp phải một tay chuẩn úy huấn luyện rất hắc. Tay chuẩn úy lại mê một em gái thôn nữ trông gở gở. Thế rồi, không hiểu ra sao, (phim mà, điện ảnh sành điệu thì không kể rõ), tay chuẩn úy quỳ trên thảm hoa đỏ giữa cánh đồng, đau đớn. Cảnh tiếp theo, là anh em trong đại đội chui vào một cái nhà kho và thay phiên nhau chơi em gái kia, cuối cảnh này thì em gái trần truồng đứng giữa phòng vui quá cười ha ha khi các chú trai nằm bẹp xuống nắm lấy gót chân em mà hôn những giọt mồ hôi. Tiếp sau đó là các chú lên máy bay sang đất của người Afghan. Chuẩn bị sang những màn bắn nhau máu me mất mát khóc thương điên loạn v.v thì tôi pause không xem nữa, để mai xem.

Phim này là một phim hay. Chắc chắn. Dù IMDB chỉ đánh giá nó ba sao rưỡi. Dù tôi cũng mới chỉ xem đoạn đầu. Xem một đoạn là biết điện ảnh Nga nhợn bây giờ đã bỏ cái kiểu đối thoại liên tục lảm nhảm từ đầu đến hết.

Phim này làm tôi nhớ đến những khi đứng trong toa metro, lục túi quần lấy ra hai ba đồng rúp bỏ vào cái mũ của mấy tay cựu chiến binh cụt chân hoặc cụt tay, ngồi xe lăn hoặc vừa đi vừa kẹp nách cái mũ, trên ngực có bảng ghi những từ kiểu như Chechnya, Afghanistan… Bọn hắn khi xin tiền thường hô to trong toa tàu, đại loại, chúng tôi đã chiến đấu cho tổ quốc, chúng tôi đã đổ máu, chúng tôi đã không còn khả năng lao động… hô xong là im lặng đi dọc giữa hai hàng ghế. Khi nhận được những đồng xu, bọn hắn chỉ gật đầu hoặc tay nào lòe loẹt thì nói thêm một từ “cảm ơn” ngắn gọn. Trong mắt bọn hắn lúc nào cũng là sự bất mãn và ghét bỏ. Bọn hắn không hề giống với những hình ảnh trên VTV mỗi dịp kỷ niệm Chiến thắng Phát xít, nơi mà trên Hồng trường bao giờ cũng có những ông già niềm nở chân tay lành lặn ngực đầy huân chương đỏ chói. Bọn hắn là những thằng mới choai choai đã được gọi vào lính, đi chiến đấu vì tổ quốc, tập luyện trong các thao trường, chơi gái trước khi ra trận, rồi nếu sống sót trở về thì cũng với một thân thể què quặt hoặc linh hồn què quặt. Bọn hắn chính là sắc tối lạnh ẩn trong cái ánh lửa mà tôi chắc rằng bọn hắn chẳng buồn đến nhìn, ngọn lửa bất tử dưới chân Kremli.

The Grieving Warrior – một người lính  Nga trong chiến tranh Afghnistan

Đầu năm nay trở lại Nga, trở lại Moscow, trở lại các toa metro quen thuộc, tôi vẫn gặp bọn hắn. Bọn hắn dĩ nhiên là già đi, còn những người ngồi trong metro thì vẫn vậy, cúi đầu đọc sách trong khi bọn hắn hô “chúng tôi đã chiến đấu cho tổ quốc”. Chỉ có điều khác biệt là, dân thường Nga thường chăm đọc, họ đã thay thế những cuốn sách nhỏ bằng những thiết bị đọc sách số. Ngoài sự khác biệt đó ra, thì vẫn là những người Nga êm đềm đọc sách trong toa tàu, là những đứa trẻ nhỏ mắt xanh như ngọc, là cô gái xinh đẹp đứng nép mình tựa vào chàng trai của cô, cả hai đều mặc đồ hiệu đắt tiền, chàng một tay đặt lên mông cô một tay bỏ đồng rúp vào mũ của người cựu chiến binh. “Cảm ơn, người anh em”.

***

Những người cựu chiến binh Nga, trở về sau chiến tranh ở Afghanistan.

Những người cựu chiến binh Mỹ, trở về sau chiến tranh Việt Nam.

Những người cựu chiến binh Nhật, trở về sau chiến tranh Đông Á – Thái Bình Dương.

Những người cựu chiến binh Việt Nam, trở về sau chiến tranh Cambodia.

Ông già tôi kể, chiến tranh mà, hồi đó bọn bố được lệnh xếp bom lên máy bay vận tải vì máy bay ném bom chuyên dụng không đủ cho số bom đầy trong kho mà Mỹ để lại. Máy bay vận tải được chế để cửa lấy hàng trở thành cửa cắt bom. Bom cứ xếp đầy trong khoang như xếp dưa hấu. Hễ mở cửa bụng là cứ thế tràn ra, chả cần ngắm nghía gì. Một đêm bố bay qua Campuchia, tới mục tiêu nhìn xuống thì là một bến phà, xe của quân Pôn pốt đậu sáng bừng cả một dọc đường, bọn bố được lệnh cắt bom, bom thả kiểu trút bừa bãi như vậy còn dày hơn cả B52 rải thảm, dội xuống cả một vệt người xe. Không biết bao nhiêu thằng dưới đó đã chết. Nhưng mình bay ở trên, không có cảm giác gì. Chiến tranh mà.

Đó là “Sự tầm thường của cái ác”, như một bài dịch của anh VNHL @TTVNOL ngày xưa.

Những câu chuyện chiến tranh của ông già tôi, tôi nhớ nhất hai câu, một là “mình bay ở trên không có cảm giác gì” như vừa kể. Hai là sau một câu chuyện về người lính VNCH chạy trốn không kịp, dám một mình trong bụi cây bắn nhau với đoàn quân miền bắc, và chịu chết sau một loạt trung liên… “Bọn lính ngụy miền Nam, chúng nó cũng là dân mình, dũng cảm lắm, nhiều khi bố không hiểu sao 1975 bọn hắn lại kéo nhau bỏ chạy”.

***

Cuối cùng, quay lại 9 Rota, một phim chưa xem hết, và tôi chắc sẽ xem nốt ít phút nữa. Chiến tranh lúc nào cũng tệ hại, nhưng nó không thể nào ngừng nghỉ. Lúc nào cũng có những vị tù trưởng, ngồi trong lều phủ bằng da thuộc, gọi người thanh niên anh hùng nhất của bộ tộc, trao cho cây gậy và nói rằng hãy chiến đấu vì danh dự và tình yêu, hãy mang lại cho ta da đầu của kẻ thù.

Anh hô to, mọi người, chúng tôi đã chiến đấu vì tổ quốc,… rồi anh lăn bánh chiếc xe lăn, bánh mỳ và vodka là những thứ anh đòi hỏi cho công lao ấy.

9 ROTA. Hình như chỉ còn một người trong đại đội sống sót trở về.

Nước Nga–vài gạch đầu dòng

Nghe cái tựa đề này, hẳn nhiều bạn bè của tôi lại lắc đầu ngán ngẩm, lại Nga. Vấn đề nằm ở chỗ, tôi vừa xem một bộ phim rất dở gọi là Charlie Wilson’s War, uống hết ba cốc lọc đá và ăn hết ba quả trứng luộc trong khi xem phim này.

Dù sao thì số phận cũng khiến tôi có rất nhiều liên quan đến đất nước này.

***

Hồi nhỏ tôi vẽ rất đẹp, mẫu giáo lớn thì phải, tôi được giải trong một cuộc thi vẽ thiếu nhi. Lý do khiến tôi không được giải nhất, chỉ là vì tôi đã vẽ lá cờ bay cùng chiều với hướng chạy của con ngựa đang phi nước đại. Đó là bức tranh vẽ một chiến sỹ hồng quân Liên Xô rạp mình trên lưng ngựa băng qua thảo nguyên, mang theo một lá cờ đỏ. Tại sao tôi lại vẽ bức tranh ấy? Bởi vì xung quanh tôi lúc đó toàn họa báo Nga, mà cùng với điện Kremli, lăng Lenin, thì hình ảnh đẹp nhất là những chiến sỹ hồng quân Liên Xô.

Khi lớn hơn thì tôi đọc hết tất cả văn học Nga dịch ra tiếng Việt. Thời đó ở HN, trên các giá sách văn học nước ngoài, sách Liên Xô vẫn là chủ yếu. Tuy vậy, cũng phải xác nhận rằng dù đọc nhiều văn học Nga thế nhưng tôi cũng không có cái gọi là “tình yêu nước Nga”. Chỉ là biết nhiều về đất nước ấy thông qua văn học của nó.

Năm 22 tuổi, sang Nga, ngay ngày thứ hai sang tới nơi, tôi đã một mình cầm bản đồ tìm đến quảng trưởng Đỏ, sờ tay lên những viên gạch của tường thành, đứng hút thuốc ở quảng trường nơi thời WWII đã có cuộc diễu binh thẳng ra mặt trận. Tôi đứng hồi lâu trước Ngọn lửa bất tử tưởng niệm những liệt sỹ Liên Xô. Mấy năm sau đó, thành phố Matxcova thần thánh đã dạy cho tôi rất nhiều, thế nào là người Nga và thế nào là nước Nga những năm 2000.  Những năm đó, cuộc sống bên lề cống rãnh ở Matxcova là quá đủ và tôi không có nhu cầu tìm hiểu thêm những gì sách vở về nó nữa.

Sống ở đó ba năm, tôi cũng không vì thế thêm yêu nước Nga hay trở nên ghét nó, bởi vì nó không phải là đất nước tôi và sự gắn bó của tôi chỉ là với những con phố góc đường Matxcova mà tôi đã sống mấy năm tuổi trẻ.

Cho đến khi đọc Người đua diều (lại là từ văn học) tôi mới thấy một hình ảnh khác về chiến sỹ Soviet. Đó còn là những người lính có thể tàn sát dân thường và cưỡng hiếp phụ nữ. Chẳng có gì đáng ngạc nhiên, song vì thế mà tôi bắt đầu quay trở lại quan tâm đến những vấn đề lịch sử của Liên Xô. Tôi quan tâm tìm đọc và xem nhiều hơn về Liên Xô trước trong và sau Thế chiến II. Tôi đọc kỹ lại Sông Đông êm đềm để tìm câu trả lời cho câu hỏi hồi bé đọc sách không hiểu, tại sao thằng Grigori lại cứ nhảy như choi choi từ Hồng quân sang Bạch Vệ, nhảy qua nhảy lại tới mấy lần.

***

Hôm nay thì xem một bộ phim rất tệ, dù diễn viên chính là Tom Hanks. Phim có cái hay duy nhất là mấy cảnh trực thăng Liên Xô bắn giết dân thường và sau đó là các anh Afganistan dùng tên lửa vác vai bắn trả. Phim thì chẳng có gì hay và cũng chẳng có thông tin gì mới cho tôi, nhưng cũng khiến cho tôi nghĩ ngợi hồi lâu.

Số là tôi và các bạn vừa được mời chơi một ít nhạc Nga trong một party của những người thế hệ trước, những người đi học Nga về và yêu nước Nga. Trong buổi đó có một bác phát biểu và đọc thơ một cách rất xúc động về nước Nga là thế nào, tình yêu nước Nga là thế nào. Khi nghe, tôi thấy không vào, chép miệng nghĩ rằng hồi đó các bác sang Nga là từ nơi chiến tranh đói khổ sang thiên đường (dù cuộc sống người ta chưa thiên đường thì người ta cũng cho các bác thiên đường nhất có thể), các bác chẳng bị bọn du côn đánh đuổi dọc phố, có thể các bác cũng chẳng quan tâm tới cả triệu người chết đói ở Ukraina trước WWII, sự khốc liệt của WWII, những cuộc thanh trừng đẫm máu, sự khốn khổ của dân chúng thập niên 80, chiến tranh Afganistan, và những cuộc đánh bom ở Matxcova mà hồi đó chỉ cần lệch chuyến du ngoạn một ngày là tôi nổ banh xác ở metro, bom nổ đúng chỗ hôm qua mình đứng uống bia…

Bác kia vẫn rưng rưng xúc động khi nói những lời về nước Nga và đọc những bài thơ. Chẳng khác gì hồi mẫu giáo tôi đã vẽ hàng trăm bức tranh điện Kremli, ông Lenin và những chiến sỹ hồng quân. Thực ra nếu chỉ có xem họa báo, đọc văn học Nga Xô Viết và học những gì trong sách giáo khoa, thì có lẽ tôi cũng sẽ yêu mến nước Nga theo cách như vậy.

Còn nước Việt mình nữa, chả biết đến lúc nào mới nhìn thấy được nó rõ ràng. Cứ lục lọi hết lề phải lại sang lề trái, y như một con chó bị điếc mũi, cứ trợn cả mắt lên nhìn mà vẫn thấy ngu ngơ.

4.am

Bốn giờ sáng đã tỉnh dậy, sau một giấc ngủ ngon ơi là ngon. Cám ơn bóng đá Việt Nam. Ăn cơm xong ngồi xem hiệp hai trận Việt Nam – Đông Timor. Cơn buồn ngủ ngọt ngào đột nhiên kéo đến, không thể cưỡng nổi. Kết quả là tỉnh dậy lúc 4h, ngồi máy tính đợi mặt trời. Mặt trời lên sẽ ngủ thêm một cữ ngắn nữa chăng.

Mấy tuần liền toàn nhạc với nhẽo. Xong vụ nhạc nhẽo lại đi công tác luôn. Trước khi đi hỏi ông ôn con 2,5 tuổi là con thích bố mua quà gì, hắn bảo hắn thích đàn piano. Chả là hôm trước đi đánh đàn về hỏi con là có thích đánh đàn không, hắn bảo có, con thích cái đàn mà, nói đoạn giơ hai tay làm động tác gõ phím. Tôi bảo đấy là đàn piano. Y rằng hôm sau hỏi mua quà gì, hắn bảo hắn thích đàn piano. Bận việc quá chẳng kịp mua quà cho con, từ sân bay về mới tạt qua Lương Văn Can, kiếm được cái đàn đồ chơi TQ, đành cầm tạm về. Dù sao thì cũng có phím đàn ra nốt nhạc đàng hoàng, không có những nút bậy bạ kiểu bấm vào thì đàn tự hát một bài éo éo nào đó điếc lỗ tai. Tất cả các thứ đồ chơi TQ mà mọi người cho con, tôi đều phải hì hục tháo ra, cắt loa, giải thích với vợ là cho con chơi mấy thứ đồ này cũng không sao nhưng buộc phải cắt nhạc kẻo sau này con mình hỏng tai.

***

Hôm trước phởn chí thế nào về nhà uống bia viết bài chửi nhạc Việt. Hôm sau y rằng có thằng dạy cho tôi biết thế nào là nhạc. Buổi tối hai thằng, tôi và một chú em chơi nhạc cùng, cùng nhau đi mượn cái trống da. Tới một quán nhạc sinh viên mé trường Đại học Y. Quán bé tí, toàn sinh viên ngồi vừa gặm hạt dưa vừa xem một thằng đang gõ trống một thằng guitar một thằng hát nhạc Việt lởm. Thằng em kéo tôi xuống góc cạnh sân khấu, ngồi cạnh một thằng trẻ tuổi tóc dài trai lơ. Lấy ba chai ken ra gõ với nhau uống, uống vừa dứt mồm thì đột nhiên thằng tóc dài rút cái violin từ đâu sau mông ra kéo đệm cho thằng guitar. Ngụm bia thứ hai trong miệng không trôi được xuống. Thế nào thằng ôn này kéo đàn lướt rướt hai ba nốt, mà mình nghe sởn cả tóc gáy. Thằng ôn kéo hai ba nốt lại uống bia cùng anh em, tới đoạn nào cần vào lại chêm vào hai ba câu. Mấy bài tình ca lởm của VN, mà đàn nó đi vào, biến thành một thứ khác hẳn. Đang nhạc hay thì bọn sinh viên đầu đất ở góc quán tự nhiên dô dô rồi chúc mừng sinh nhật. Thằng ôn đang từ Bằng Kiều, cười nhăn nhở chuyển ngay qua kéo happ birthday, bản Happy Birthday hay nhất tôi từng được nghe.

Tôi hỏi chú em, thằng này là thằng đéo nào mà kéo đàn vãi đái thế? Chú em giải thích, thằng này ngày xưa cùng khóa Nhạc viện với em, thần đồng violin thời đó, sau nó tham gia dàn nhạc trẻ châu Á mấy năm, nhưng rồi nó bỏ chính ngạch, không thèm vào biên chế dàn nhạc giao hưởng, đi đánh phủi. Hỏi sao, chú em bảo, thì đấy nếu mà nó vào dàn giao hưởng thì nó còn chơi được thế này không anh? Anh đéo biết đâu – chú em nói – vỉa hè Hà Nội còn nhiều thằng chơi nhạc điên lắm. Thì ra chú em, với một số điều kiện và ảnh hưởng của gia đình, đang đỡ đầu cho mấy tay nhạc công rất phủi và rất xịn này, để chơi một thứ gì đó. Chúc cho chú em thành công.

Trên youtube có mấy đoạn của thằng violin này, nhưng tôi không show ở đây, găm hàng. Để mấy bữa nữa đi nghe nó chơi một buổi tử tế cái đã.

***

Hôm nay đi làm, nhận được mấy quả email, văn bản, yêu cầu hưởng ứng phong trào nhắn tin bầu chọn cho Vịnh Hạ Long. Đoàn với công đoàn yêu cầu, đâu như định mức mỗi thằng 11 cái tin nhắn, triển khai xong thì lập báo cáo tổng kết số lượng báo cáo lên trên. Tiên sư. Trò này lố bịch kinh người, đâu có ai lạ. Trên mạng chửi suốt có ăn thua gì. Các anh cứ tổ chức cứ vận động, chả lẽ các anh không đọc không biết. Không, các anh không ngu đâu.

Lại đọc được bài trên trang unescovn lên tiếng chửi cuộc bầu chọn hoành tráng này. Hị hị. Unesco tầm này cũng giống cơ quan khen thưởng nhà nước. Hết nạc vạc đến xương, đơn vị nào cũng là đơn vị anh hùng, cái gì cũng lập hồ sơ để Unesco công nhận di sản văn hóa phi vật thể. Các bạn đều giống nhau cả, làm ăn trên mảnh đất Việt nam nơi có rất nhiều anh thông minh, sẵn sàng làm tất cả cho một hình ảnh háo danh nước Việt. Các anh có thực sự yêu thích các danh hiệu này không, hỏi tức là trả lời.

Ngủ phát nữa, tí dậy đi làm.

cho những ngày không dài

Những ngày này ngắn quá, chưa kịp cảm thấy mình làm gì trong ngày thì đã tới giờ khuya. Thời gian tĩnh lặng duy nhất là đêm khuya khoác cái đàn lên vai, nổ máy con xe già, trở về nhà. Khoác cái guitar lên vai chạy xe máy về nhà là một cảm giác quen thuộc nhưng lâu lắm mới có lại và mình cảm thấy như thế  mình giống mình nhất.

***

Chiều nay về nhà, vợ bảo bế con gái một lát, chứ bố mấy tuần nay đi suốt. Mình bế con lên tay, trông nó quả có khác so với tuần trước. Chiều nào 6h cũng có mặt ở nhà rồi vội vàng cơm nước lại đi. Chợt nghĩ, dù muốn hay không, thì hai đứa bé này sẽ lớn lên với việc bố chúng thường xuyên bận rộn với những việc gì đó và dù nghĩ hay nói hay thế nào thì với chúng, bố vẫn là người luôn vắng nhà. Thôi thì không phải vắng nhà do bận ngồi quán bia triền miên đời anh đời tôi, trong khi đời cứ diễn ra ở quán bia, cũng là tốt rồi.

***

Bạn vừa gửi mess trên facebook. Bạn của những thời xa xưa lắm mười bảy mười tám tuổi. Bạn bảo “Hiện tại nó đang uống thuốc ngày ba bữa, tập Yoga và thể dục hằng ngày. Có vẻ như tình hình khả quan. Sáng nó đi bộ lang thang, dừng chân ở 1 quán nước nào đó bàn chuyện đời với những người không quen, trưa về nhà ăn cơm, uống thuốc và ngủ.” Bạn lang thang 10 năm ở Pháp, mới về, bỡ ngỡ dặt dẹo như mọi thằng mới đi xa trở về. Bạn hiền lành chất phác và trong sáng như xưa, như cái hồi mà trong cặp bạn lúc nào cũng có vũ khí, giang hồ vô đối, công an luôn phải canh ở cổng trường để canh chừng bạn, như cái hồi bạn bỏ tất cả mọi thứ để tập guitar. Mess này là bạn nói về thằng bạn cứt của chung, thằng Du, tiên sư thằng Du tự nhiên lại đâm ra điên điên dở dở. Tiên sư cả lò nhà thằng Du sao hành hạ nó triền miên từ bé đến lớn để nó đâm ra điên điên dở dở.

Thằng Du sáng sáng đi bộ lang thang, dừng chân ở một quán nước nào đó bàn chuyện đời với những người không quen. Đọc thế này lại nghĩ, nó có điên không, hay vì thế giới mà nó đang lạc bước vào, chẳng qua là một thế giới khác với thứ mà người như chúng ta cứ nghĩ rằng thế giới cứ buộc phải như chúng ta đang sống.

Phải chăng chỉ là những nếp nhăn đã hằn lên vỏ não.

***

Cả hai tuần nay cứ tập nhạc miết mải. Những sợi dây đàn khô queo đã mềm ra như bún. Tập miết mải, chán quá mở ipod nghe lại nhạc khác, tự nhiên thấy hiểu cách mà thằng hói mặt ngu trong band của Norah Jones chơi guitar thế nào. Mình có thể hiểu được rồi, tại sao nó chơi hay thế. Nó chơi rất hay, nhưng là cái hay của lao động và niềm tin vào nốt nhạc mình gảy, chứ không phải cái hay đến từ thế giới khác.

Trở lại tập nhạc một hồi, mình bắt đầu cảm thấy những phím đàn cũng quen thuộc như bàn phím máy tính vậy thôi.

Mình cũng bắt đầu hiểu tại sao những nhạc sỹ nhạc công Việt Nam lại cứ chơi hoài một thứ nhạc một kiểu phối khí tẻ nhạt nịnh những đôi tai dễ dãi, như là  như cơm nguội trộn mỳ chính vậy. Hoặc họ có phá cách thì cũng chỉ là bắt chước. Họ mãi vẫn chỉ là Việt hóa nhạc Tây. Việt hóa từ pop tây, từ country tây, từ rock tây, từ rap tây. Có những bản họ chơi một cách kỳ vĩ nhưng vẫn chỉ là Việt hóa. Mình nhớ lại hồi đầu sang Nga có nghe thằng Cô dắc chơi guitar, một thằng đéo biết đánh guitar, biết mỗi La thứ Rê thứ Mi bảy quay về La thứ, mà sao nó chơi ra chất hay như vậy. Bởi cái chất ở trong lòng nó chứ đéo phải là đàn.

Mình cũng hiểu hơn việc người ta Việt hóa văn chương tây. Mình hiểu hơn tại sao nhà văn Việt Nam ngày nay không sáng tác mà chỉ Việt hóa những gì họ đọc Tây viết. Họ viết với lòng kính trọng và run sợ trước những gì họ đã đọc. Và họ dành rất nhiều trang viết để nói về những cảm xúc vụn vặt và những chuyện kể về những bạn văn Việt hóa. Chẳng ai dám viết về những thứ như họ nhìn thấy. Chả lẽ họ không có gì để nhìn thấy ư?

Chẳng nhạc sỹ nhạc công nào chơi nhạc như họ muốn chơi. Có khi họ chẳng biết họ muốn chơi gì, như thế nào, hoặc nếu muốn biết thì họ sẽ trình bày cho bạn nghe bằng mồm ở quán bia.

Mình bỗng muốn viết một email cho Giang Trang cô bạn rất mến yêu của mình, rằng mình biết là cô ấy là người hát nhạc Trinh hay nhất. Khánh Ly không còn là tượng đài nhạc Trịnh nếu đã nghe Giang Trang hát. Nhưng, đúng là nhưng, bè đệm cho cô ấy chưa bao giờ tương xứng với giọng hát. Những bè đệm kiểu đó là thứ mà ai hát vào cũng vừa tai. Giang Trang hát nhạc Trịnh là thứ ai cũng nghe mãi rồi, bè đệm lại cũ mèm thì hát hay cỡ mấy cũng chỉ là cái pizza quen thuộc bỗng hôm nay có thêm chút gia vị.

Mình nói nhảm quá rồi.