Teq's Blog

Xu Be

Posted in Âm nhạc - Phim ảnh - Vẽ vời by Tequila on August 18, 2016

Vào năm cỡ 93 – 94 gì đó, trên truyền hình chiếu một quả phim sến chuyển thể từ tiểu thuyết của Quỳnh Dao. Phim hay phết, có thằng nhà giàu bị mù do tai nạn, nó thuê một cô giáo dạy nhạc về dạy cho con gái, là con riêng với vợ cũ của nó, xong bèn phát sinh tình cảm với cô giáo, rồi thế quái nào sau lại phát hiện cô giáo chính là vợ cũ. Quá tài!

Phim đó hay, thời đó có phim mà xem thì đều là hay cả, nhưng cái đặc biệt của phim đó là nhạc phim hay. Toàn những bài nổi tiếng tương vào. Có một bản nhạc mà nhờ xem phim đó tôi mới biết đến, là bản Serenade của Schubert. Tôi thích quá, bèn bắt giai điệu của nó gảy trên guitar, đi hỏi ông thầy già của mình, thì mới biết tên bài, cụ bảo, Xu-be đấy cháu. Ừ thì Xu-be, tức là một thằng nhạc sỹ chết lâu quá rồi. Nhạc cổ điển hồi ấy với tôi chỉ giới hạn ở Beethoven với Xô-nát Ánh trăng (chương 1, chứ 2 chương sau nghìn năm sau mới biết) và thư gửi Elise, Mozart với hành khúc Thổ Nhĩ Kỳ. Nhưng phương pháp dạy guitar huyền thoại mà cụ dạy cho tôi, không thể chơi được Serenade.

Vừa may, chị thằng bạn tôi, dạo đó chị ấy có một anh bạn học nhạc viện khoa guitar tới tán tỉnh. Tán chị có vẻ hơi khoai nên anh ấy tán hai thằng em trước, tuần hai buổi đi bộ từ nhạc viện tới Bách Khoa để dạy đàn cho chúng tôi. Yêu cầu đầu tiên của anh ấy, là phế bỏ võ công cũ, tập lại từ đầu. Khi đó tôi mới biết rằng bấm guitar cổ điển thì ngón tay nhất thiết phải vuông góc với dây đàn. Và dù anh không dạy, nhưng tôi tự kiếm bản nhạc và tự chơi được Seranade của Schubert.

Sau này mới thấy, bản Serenade này quá đẹp nhưng đơn giản, cái đẹp của nó là ở sự đơn giản. Và đó là một bản nhạc cổ điển hiếm hoi có thể chuyển soạn hoàn hảo sang guitar độc tấu, loại nhạc cụ vốn rất hạn chế khi chơi những bản nhạc cần nhiều bè phức tạp. Serenade không phức tạp, nó đơn giản, và hoàn hảo.

https://www.youtube.com/watch?v=nYKgOqRS6KI

***

Tương truyền Franz Schubert thuở đó còn rất trẻ, đem lòng yêu (tất nhiên đơn phương, nói chung bọn nhạc sỹ thiên tài luôn bị gái chê) một cô gái. Chàng bèn nghĩ đến việc tán gái bằng chiêu trò phổ biến thời đó, là tặng nàng một khúc Serenade, đến dưới ban công nhà nàng và tặng nàng. Serenade là một thể loại để tán gái, nó không có quy tắc gì nhiều cả, chỉ có một quy tắc là vác đàn đến và hát dưới ban công phòng ngủ của gái.

Schubert bèn nhặt một bài thơ mà chàng thấy là quá hay, phổ nhạc cho nó, nhờ một thằng bạn làm ca sỹ có giọng hát ngon nghẻ, nhờ mấy thằng bạn khác khiêng piano tới vườn nhà nàng. Mọi việc đã chuẩn bị sẵn sàng. Bản nhạc viết xong, hay vãi đái. Thằng bạn ca sỹ đã sẵn sàng đúng giờ. Đàn piano đã xếp đặt. Mỗi tội, Franz Schubert, hôm đó thế đéo nào, chàng quên mẹ nó mất, không đến. Bản serenade huyền thoại vẫn được vang lên dưới ban công cửa sổ nhà gái, và gái sau đó đem lòng yêu thằng bạn ca sỹ, mà chẳng biết chẳng màng tới Schubert. Không biết là nên tiếc hay thấy may cho gái. Gái lúc nào chả thế, luôn yêu những thứ long lanh và người ta luôn làm ra những thứ long lanh để tặng gái.

Franz Schubert xấu trai, bất tài, và nghèo khổ. Mẹ của chàng vốn là người hầu trong gia đình quý tộc nào đó, cha chàng làm nghề nhạc. Làm nghề nhạc thời đó, đại loại ngang với chăn ngựa. Bọn quý tộc Tây Âu thời đó, tất nhiên tri thức chúng cao rồi, nhưng chúng đọ nhau bằng ngựa, xe, lâu đài, rồi vì chưa có iPod nên bọn chúng nuôi nhạc sỹ để khi cần thì nhảy lên đàn chơi cho chúng nghe. Nói chung cũng là phục vụ cho nhu cầu cuộc sống của bọn quý tộc mà thôi.

Schubert là một nhạc công cừ khôi nhưng là một nhạc sỹ bất tài. Quả vậy, sinh thời chả thằng đéo nào thèm nghe giao hưởng với opera của chàng. Mà chỉ có làm giao hưởng và opera thì mới kéo được đám đông quý tộc đến nhà hát, và biết đến tên tuổi mình. Không ai nghe nhạc ấy của chàng, dù chàng vẫn sáng tác. Dù các nhạc sỹ khác vẫn biết đến chàng, qua cái network mà anh em trong giới biết nhau, như là Selieri – kẻ thù cay đắng của Mozart – làm thầy dạy cho chàng, hay các bạn chàng như Liszt, Schumann, Mendelsson mà sau này khi chàng chết đi mới công bố những tác phẩm của chàng và làm chàng bất tử khi đã chết rồi.

Schubert sống nghèo khổ, hình như cả đời chàng chẳng tán được gái nào cả. Ơ mà hình như cũng có tán được một cô nhưng lại không có tiền lấy vợ. Chàng không kiếm được tiền, chẳng có danh, một loser hoàn hảo. Những lúc rảnh quá hay đói quá hay buồn quá, chàng viết những ca khúc, và viết những bản nhạc không hoành tráng gì không dạy dỗ gì cho thế giới, như những bản Impromptu của chàng. Ân nhân của chàng là những người cho chàng công việc vớ vẩn nào đó kiếm cháo qua ngày, hoặc tài trợ cho chàng đơn giản là những tờ giấy viết nhạc, để chàng một mình buồn tủi và tự sướng và cô độc với những giai điệu đẹp đẽ phi thường trong cái đơn sơ giản dị, như một kiếm sỹ cả đời luyện kiếm chẳng để đấu với ai chỉ để mùa đông đến thì rút kiếm ra khỏi bao và thi đấu với những bông tuyết.

Schubert là bình minh của âm nhạc lãng mạn. Chàng nhanh chóng tiêu xài cuộc đời mình chỉ với âm nhạc. Chàng chết năm 31 tuổi không một xu dính túi nhưng có hàng đống những bản nhạc. Thật may cho nhân loại là những nhạc sỹ có biết đến chàng, họ tập hợp những bản nhạc ấy và công bố với thế giới. Nhiều năm sau này, tuyệt phẩm nhạc Việt là bài Nghìn thu áo tím, nghe chừng đâu giống giống với Impromptu No.2 A-Flat của chàng.

***

Một cái tam tấu hay, rất hay, cực hay, tóm lại là hay chứ từ ngữ chỉ có từng ấy:

https://www.youtube.com/watch?v=e52IMaE-3As

Có thể Schubert đã may mắn, khi còn có những ông bạn đồng nghiệp biết tới chàng và phổ biến những bản nhạc của chàng khi chàng đã chết. Có thể có những người khác kém may mắn hơn. Và hầu như chắc chắn rằng, chắc chắn đã tồn tại những người kém may mắn ấy. Có thể từng tồn tại một thiên tài còn hơn cả Schubert, Liszt, Beethoven, Mozart, Tchaikovsky… nhưng anh ta đã chết rụi trong một xó nào đó không ai biết anh từng tồn tại. Cũng như có thể đã có những thiên tài còn hơn Van Gogh nhưng không may mắn như Van Gogh.

Tôi chẳng thể biết được. Và không ai biết được.

Tối nay tôi tập thử một đoạn trên piano bản Serenade của Schubert (bản giản lược, tối giản, cực đơn giản chỉ giữ lại những giai điệu chính) và rồi nhảy lên máy tính và nghe tiếp Schubert như tôi vẫn nghe hàng ngày. Sau hai năm nghe nhạc cổ điển hàng ngày và mỗi ngày là nhiều tiếng trong giờ làm việc, tôi thấy thích Schubert nhất. Anh ấy trong sáng, giản dị, hồn nhiên và hay xấu hổ, anh ấy gần gũi và đáng yêu, anh ấy buồn nhưng anh ấy luôn yêu con người. Anh ấy không trưng trổ như Mozart, không bạo lực như Beethoven, không sến súa như Chopin, không hãnh tiến như Tchaikovsky, không sang chảnh như Liszt, không mafia như Rachmaninoff. Anh ấy hiền lành, tinh tế, nhân hậu, nhăn mặt há mồm gặm nỗi thất vọng nhưng mắt vẫn tràn đầy mơ ước. Anh ấy là một Roberto Baggio trong âm nhạc.

Nghe nhạc của Schubert khiến tôi nghĩ rằng bên cạnh loài người chúng ta, còn có một loài người khác. Có đôi khi tạm quên đi những mưu cầu không biết để làm gì cả mà vẫn mưu cầu, thật là tĩnh lặng tự hỏi chúng mình đang làm gì đây trong những năm tháng cuộc đời này, tôi nghĩ chúng ta là con hoang của cái loài người ấy.

Màu lá mạ của nỗi buồn

Posted in Âm nhạc - Phim ảnh - Vẽ vời by Tequila on August 5, 2015

Sáng đó trời hơi se lạnh, tầm –5 độ, một ngày chủ nhật, thành phố Magnitorgorsk nắng vàng rực rỡ nhưng bầu trời của nó vẫn không tan đi những đám khói đen vẩn vơ trôi giữa những làn mây trắng. Tôi bắt chước chính mình của mười hai mười ba năm về trước, lấy khăn quàng đen quấn một vòng quanh đầu, thắt nút sau gáy, đuôi khăn còn lại quấn quanh cổ. Khoác áo choàng đen, xỏ giày đen, cả một cây đen từ đầu đến chân. Tôi châm một điếu thuốc, nhìn mình trong tấm gương lớn của phòng khách sạn, thấy mình không khác đi bao nhiêu cả ngoại trừ rằng so với hồi đó ở Moscow thì tôi giờ đây đã mang thêm rất nhiều kỷ niệm.

Tôi xuống đường, cầm trên tay tờ giấy ghi địa chỉ, nhảy lên một toa xe điện mà không cần nhìn số và kiểm tra bản đồ. Hình như ở thành phố nhỏ này tất cả các chuyến xe điện đều đi qua tất cả mọi con đường. Có thể là không như thế, song khi đi bằng xe điện thì thành phố này quá nhỏ bé so với cả một ngày chủ nhật dài. Thực tình thì từ khách sạn của tôi đến địa chỉ cần tìm, xe điện chỉ có một ngã tư để rẽ và chỉ cần nó không rẽ ở đó là nó sẽ đưa tôi đến.

Cái xe điện vượt qua ngã tư, đi thẳng, dọc một đại lộ dài và có thể coi là xấu nếu như chúng ta quan niệm rằng chỉ những gì long lanh rực rỡ thì mới gọi là đẹp. Không, đại lộ này rất đẹp, với vẻ rầu rĩ cuối đông tuyết chưa tan hết mà cây chưa mọc lá, với những tòa nhà cũ kỹ từ những thập niên 50 – 70, với cái thư viện từ thời Xô Viết cửa đóng im lìm mà công năng chắc chắn đã thay đổi dẫu rằng dòng tên khắc bằng bê tông của nó vẫn là “Thư viện”, với rạp chiếu phim quê mùa đang chiếu những phim mà Hà Nội đã chiếu từ nhiều tháng trước, với trung tâm thương mại biển hiệu xanh đỏ đầy vẻ tỉnh lẻ, với những ông bà già đứng đợi xe bên đường, với những chiếc xe nội địa cũ kỹ, với tiếng lạch xạch lục cục đều đều của chiếc xe điện mà tôi đang đứng bên trong…

Tới nơi tôi nhảy khỏi xe điện, vượt qua một bãi đất rộng nơi tuyết vón cục thành từng đám trộn lẫn với nước lép bép. Tôi đến cửa hàng nhỏ nơi có tấm biển ghi “Cửa hiệu CD”.

***

Tôi mở cửa bước vào, thằng thanh niên đang đứng bên quầy đồ điện nhìn tôi lạ lẫm. Cửa hiệu CD này, bên trái là một quầy lớn bán đồ điện gia dụng lặt vặt bóng đèn ổ cắm, bên phải và nhỏ hơn là một kệ bày CD. Có thể đoán ông chủ của cửa hiệu này thoạt tiên bán CD, nhưng sau đó ế khách nên ông ta bán thêm đồ điện và dần dần đồ điện trở thành mặt hàng chính, nhưng tên cửa hiệu thì ông ta không đổi. Tôi nói với thằng thanh niên bán hàng:

– Xin chào. Tôi muốn tìm mua đĩa than.

– Đĩa than à, thằng ku tỏ vẻ hơi ngạc nhiên, thể loại gì?

– Cổ điển.

– Không có đĩa than cổ điển, ở đây chúng tôi chỉ có nhạc cổ điển ghi trên CD.

– Vậy cứ cho tôi xem anh có những đĩa than gì.

Thằng ku đi sang quầy nhạc bên phải, lôi dưới gầm bàn ra một hộp các-tông đựng đĩa than, khệ nệ bê lên kệ cho tôi lục lọi, và bỏ đi chỗ khác. Tôi xem những chiếc đĩa, có rất nhiều đĩa nhạc Tây giống như chợ Giời Hà Nội vẫn bật những năm 90. Có một ít đĩa nhạc Nga. Tôi chọn lấy hai đĩa, chỉ vì cái bìa, trong đó cái đĩa này tôi ấn tượng hơn vì bìa đẹp hơn.

sergej_i_tatjana_nikitini_hvosti_s_nikitin_a_miln_per_s_ja_marshaka

Bìa đĩa chẳng gợi lên điều gì, vì tôi biết nhạc Nga không nhiều. Cái tên lạ hoắc, Tatiana & Sergey Nikitin. Tôi nhặt hai đĩa than, đĩa cũ 500 rub tương đương 10 đô/chiếc. Tôi trả tiền rồi đi về. Trước khi sang đây, thằng bạn dặn kiếm cho nó đĩa than cũ, chứ tôi làm gì có đầu đĩa.

Khi về tới khách sạn, tôi google cái tên Tatiana & Sergey Nikitin, thì ra đôi vợ chồng này chính là hai ca sỹ hát bài mà tôi cực thích, sountrack của phim “Matxcơva không tin những giọt nước mắt”. Tôi có thể youtube để mà nghe thử những bài hát trong cái album đĩa than này. Nhưng tôi không làm việc đó, để lại sự tò mò.

***

Từ Magnitogorsk trở về, tôi ghé qua Saint Petersburg hai ngày. Trong hai ngày đó, một lần nữa tôi nghiệm ra rằng những kỷ niệm cũ những cảm xúc cũ những điều mơ màng cũ không thể nào mà tìm gặp lại được. Tôi đến những chỗ tôi từng đến hai năm trước đây, tôi tìm tượng Puskin nơi có vị say rượu đọc thơ – không thấy – do lạc đường và thời gian ít ỏi không thể đi tìm tiếp, ở vườn hoa cũng chẳng có cô gái nào khóc trong buổi chiều vì nỗi buồn yêu, không tìm thấy lại gì cả. Ở ga tàu, ngay tại cái quảng trường ấy, bọn sinh viên vẫn tập trung chơi nhạc khi chiều tối, vẫn đám đông như thế và bọn sinh viên trẻ trung như thế, nhưng chẳng còn hai cái thằng chơi nhạc khiến tôi ngậm ngùi đứng nghe hết ba điếu thuốc. Thay vào đó là một thằng trẻ trâu chơi như cứt mấy bài của Scorpions mà chỉ vài câu thôi là bọn xung quanh cười hô hố. Biết là không thể tìm lại những kỷ niệm cũ (mà vì thế thì những kỷ niệm mới là của riêng mình không ai cướp đi được), tôi đi tìm những gì mới hơn và lạc bước vào một căn hầm chứa đầy đĩa than khiến tôi mê mải cả chiều, rồi khi ra về thì xách theo trĩu nặng hai túi xách, hầu hết toàn cổ điển. Đống đĩa đó cùng vài món đồ khác là một màn tra tấn thể lực trong chuyến đi trở về Hà Nội, mà qua mỗi điểm trung chuyển tôi lại khệ nệ tới hai chục cân trên vai.

Về tới nhà, vì đống đĩa than nhiều quá, nên tôi không thể kiềm chế nổi mình, và cùng thằng bạn đi mua một đầu ghẻ giá bốn triệu. Đầu than giá bốn củ, ampli giá 2 củ mua đã mấy năm, đầu CD giá củ rưỡi, đôi loa đi xin được, hệ thống âm thanh của tôi chắc chắn khiến dân chơi cười thối mũi, nhưng kệ mẹ bọn nó, hệ thống của tôi vẫn khiến tôi run cả người mỗi khi nghe phải một bản nhạc hay.

Như là hôm qua và tối nay, sau một thời gian cày kéo đống cổ điển, tôi mới lấy cái đĩa than mang về từ “Cửa hiệu CD” kiêm đồ điện dân dụng, bỏ vào đầu máy và nghe kỹ. Nó thật hay. Album được phát hành năm 1986. Cả album chỉ được đệm bằng một cây guitar gỗ, thỉnh thoảng có điểm xuyết rất nhẹ một vài nhạc cụ làm nền khác. Guitar gỗ được Sergey chơi theo một kiểu đặc trưng của Nga, vừa đơn sơ lại vừa phức tạp, chất nhạc có thể so sánh với Simon & Garfunkel, thậm chí hay hơn, sự khác biệt đơn giản là một thì nhà quê kiểu Nga một thì nhà quê kiểu Mỹ. Hơn nữa, cái kiểu nhạc Nga thuần túy nó trộn rất nhiều chất liệu dân gian, cái ấm áp nhẹ nhàng sâu lắng mà lại hơi lạc lõng, đúng cái kiểu mà như thằng nào nói “không thể hiểu nước Nga bằng lý trí” (ý là sẽ hiểu bằng vodka).

Đĩa than đem lại một cảm giác khác hẳn mp3 hay youtube hay CD. Ngoài chất âm, thì cảm giác cầm trên tay một vật phẩm thuần túy vật lý chứa âm nhạc, nó khác hẳn. Nó chính là một kỷ niệm cũ được đóng gói và ta có thể mang ra mà cảm nhận lại.

Bài hay nhất của Album chính là bài đầu tiên. Bài hát có cái tên là “Với âm nhạc của Vivaldi”.

Bài hát được tôi google và dịch bậy như sau:

Với âm nhạc của Vivaldi,
Vivaldi, Vivaldi.
Với âm nhạc của Vivaldi,
Với âm thanh của bão tuyết bên ngoài cửa sổ
Hãy để chúng ta buồn đau một điều gì đó

Em có nghe thấy không,
Đó là nỗi buồn thương
Niềm tiếc nuối và niềm vô vọng
Các lãnh chúa đã bắt đầu khóc than
Với vợ và người hầu của họ
Với con chó ở trên giường
Và những đứa trẻ trong vòng tay

Nó trở nên rõ ràng với chúng ta
Rất rõ ràng
Rằng mưa đang rơi trong sân nhà
Như rơi trong tim chúng ta
Rằng cuộc sống này là hư ảo
Rằng cuộc sống này là đẹp đẽ
Rằng một ngày kia chúng ta sẽ hạnh phúc,
nếu Chúa muốn

Em im lặng, im lặng
Và lắc đầu với nhịp điệu tình yêu buồn bã
Rồi em hỏi:
Liệu có thể bắt đầu lại tất cả
Chúng ta sẽ làm lại tất cả
Tình yêu của em, hãy làm thế

Với âm nhạc của Vivaldi,
Vivaldi, Vivaldi.
Với âm nhạc của Vivaldi,
Với chuỗi dương cầm huy hoàng
Với dòng violin cuộn chảy
Với tiếng hú gào bão tuyết
Và chúng ta nguyện yêu nhau
Với tất cả những gì có thể

Tất nhiên tiếng Nga chợ Vòm của tôi chỉ đủ để đi đường không bị công an bắt, may thời đại này có internet, tôi nghĩ lời dịch này sẽ không sai lắm bởi vì giai điệu của bài hát chính là như thế.

Hai người ngồi trong căn nhà gỗ, tất nhiên nó phải là nhà gỗ đêm mùa đông, và bên ngoài là bão tuyết. Họ cùng nhau nghe nhạc Vivaldi trong nỗi buồn của một điều gì đó xảy ra trong tình yêu của họ. Người con trai, như cách thường phải thế, bắt đầu lảm nhảm những hình ảnh gợi ra từ bản nhạc buồn bã ấy của Vivaldi. Đó là nỗi buồn, em có nghe thấy nỗi buồn và niềm tiếc nuối không, anh như thể nhìn thấy vị lãnh chúa già nua nhăn nheo khổ đau, khóc lóc, và ở góc kia của bức tranh là bà vợ với đứa trẻ trong vòng tay, là người hầu, là con chó tai dài lông trắng… Người con gái im lặng nghe hồi lâu, rồi cuối cùng nói, thật đơn giản và sáng sủa “mình bắt đầu lại đi anh”.

n01005

***

Đêm đã khuya và tôi đang cưa được một nửa chai vang. Chai vang uống dở chừng đôi ly, đã mở ra từ nhiều tháng trước rồi nút lại để trong tủ lạnh. Nó có vị chua loét do đã mở rồi mà lại đóng vào và để lâu như vậy. Nhưng cũng như hệ thống âm thanh ghẻ của tôi, chai vang này tuy chua nhưng nó vẫn làm tôi thấy lâng lâng những dịu dàng buồn thương tiếc nuối lẫn với sự an lòng hầu như là hạnh phúc trong tiếng guitar của Sergey.

Trời đang mưa ngoài cửa sổ khi rào rào khi rả rích.

Nỗi buồn có màu lá mạ.

Impromptu

Posted in Âm nhạc - Phim ảnh - Vẽ vời by Tequila on May 29, 2015

Gần đây tôi hầu như không thể nghe được pop rock country gì nữa, chỉ toàn nghe cổ điển, hết sức bệnh hoạn. Khuya rồi mà vẫn đang nghe, muốn viết về nó mà thực sự khó, vì nhạc cổ điển quả là thứ khó miêu tả và khó chia sẻ. Do đang nghe Impromptu số 2 của Schubert nên tương đại cái tiêu đề như thế.

***

Vào năm 2007, trên diễn đàn Thanhnienxame.net, Gaup post một cái rất thú vị, là bản dịch của anh, dịch một bài báo trên báo Bưu điện Washington. Bài báo kể về một cuộc thí nghiệm, cho một nghệ sỹ violin đình đám là Joshua Bell, trên tay là cây vĩ cầm huyền thoại của Stradivari, đứng chơi những bản nhạc thần thánh ở ga tầu điện ngầm, xem có thằng nào đi qua mà nhận ra được sự thần thánh ấy không. Link đây: Vẻ đẹp cơ thể phụ nữ

Đầu topic này, trước khi post bản dịch, anh Gaup viết một đoạn mà tôi cứ nhớ:

Cách đây mấy tháng em có nhảy dù vào blog của Cavenui phát biểu chê trách bọn Việt Nam nhà mình đa phần "mê" nhạc cổ điển là mê theo kiểu bầy đàn, thấy người ta mê mình cũng mê, thấy mê nhạc cổ điển là hoành tráng thì cũng mê theo. Em cũng nói thẳng là em chỉ thích thú say mê cái gì mà em hiểu và đa số nhạc cổ điển dạng nặng ký là em chẳng hiểu mẹ gì. Em chỉ thích những thứ giai điệu mượt mà dễ hiểu như đa số người khác. Bài báo này giúp em khẳng định lại những gì em đã phát biểu trước đây, rằng là đa số người ta bố láo ba xiên về những thứ như nhạc cổ điển, tranh trừu tượng lập thể, lý thuyết tương đối của Anh Tanh, vv và vv chứ thực ra người ta chả hiểu con mẹ gì cả kể cả khi những thứ tốt lành đấy được dí vào tận sát mũi. Người ta tuyên bố say mê thích là bởi vì hoàn cảnh, chạy theo những gì đã được người ta bày sẵn ra đấy bảo là ngon đấy ăn đi chứ không phải người ta có đều có cái mũi thính cảm nhận ngay được cái gì là hay là tốt để tự thân thích thú. Và vì thế trên đường đời người ta rất lắm khi bỏ lỡ không nhận ra nhiều thứ tuyệt vời mà nếu được trưng bày hoàn hảo xứng đáng người ta sẽ chết mê chết mệt.

Hồi đó, khi đọc bài báo tuyệt vời này (cám ơn Gaup) tôi cũng khá nghi hoặc. Giá kể mình là một trong những thằng đi qua Joshua Bell và cây vĩ cầm Stradivari huyền thoại ấy, tôi có dừng lại để nghe không. Chắc là không. Hoặc có thể là có, nếu đang rảnh đi dạo chơi không vướng gì.

Hồi 2002 – 2003, tôi thường dạo các bến metro ở Moscow. Ở dưới đó, người ta thường chơi nhạc xin tiền, và nhiều người kéo violin. Cây đàn nhỏ bé ấy kêu rất là to, vang vọng cả hành lang metro mà chẳng cần loa kích âm. Nhớ nhất có lần, từ metro đi lên bến gần quảng trường Đỏ, tôi thấy bốn thằng chơi đàn dây, ba cái violin và một cái cello. Bốn thằng đều mặc complet như thể đang ở trong nhà hát, rất phê, tôi định đến nghe nhưng bất thành. Đi trước tôi ba bốn bước là một thằng công chức, cũng mặc vét. Đúng lúc đi ngang qua bọn chơi nhạc, thằng đấy giật giật như nhảy rap rồi lăn đùng ra đất sùi bọt mép. Thế là cả người đi đường cả bọn chơi nhạc cùng chạy tới giúp thằng động kinh ấy, hết cả nhạc. Nhưng hồi ấy tôi vẫn chưa nghe nhạc cổ điển.

Đúng ra là có nghe một số, một ít Chopin, một vài chương của mấy bản sonata đình đám, chẳng quan tâm ai chơi vì nghĩ rằng ai chơi cũng ra bản nhạc như thế cả. Hồi đó cũng phải cố gắng lắm mới nghe được hết một chương đầu hoành tráng của Beethoven Symphony 5, và có một ngày quyết tâm ngồi nghe từ đầu đến cuối bản Beethoven Symphony 9 mà muốn gần phát điên do sốt ruột. Hay thì hay đấy nhưng bố ai mà ngồi nghe lâu như thế được, lại trở về với rock và country, dễ nghe dễ phê.

Thế cho nên hồi 2007 đọc bài báo này do Gaup dịch, tôi nghĩ mình chẳng biết có nhận ra mà dừng lại nghe Joshua hay không. Và mãi đến năm ngoái, đến Nhà hát lớn Hà Nội nghe một chương trình giao hưởng, tôi đã phải lên youtube nghe trước mấy lần bản giao hưởng ấy trước khi đến nghe, vì sợ không quen sẽ không cảm được, sẽ buồn ngủ. Thậm chí sẽ giật mình vỗ tay khi người ta mới chơi hết một chương.

***

Bây giờ chắc chắn tôi sẽ dừng lại để nghe. Có một cái gì đã thay đổi. Một thay đổi khiến tôi cảm thấy mình hạnh phúc lên nhiều.