Teq's Blog

Archive for the ‘Âm nhạc – Phim ảnh – Vẽ vời’ Category

Hilary Hahn & Remarque & Ural

with 2 comments

 

Lại là nhạc nhẽo nghe chịu không nổi. Viết bâng quơ, bây giờ viết với gì, bia thì thường mà rượu uống một mình thì không nên uống nhiều, thôi chắc cả bia cả rượu hehe. Chai tequila vỏ trắng thì dù uống dở cũng đã tặng thằng Hiệp dù nó quên chưa xách về, mấy chai vodka thì ngại chưa muốn mở, có chai nhỏ nếp cái hoa vàng thì để tí nữa mở ra xem thơm quá thì uống.

***

Cảm ơn Hilary Hahn. Chúc mọi điều tốt đẹp nhất sẽ đến với cô ấy.

 

hilary-hahn-mendelssohn1

Đêm trước bật youtube thả trôi theo một list nhạc cổ điển, tắt đèn tắt màn hình thiu thiu ngủ chợt thấy tự nhiên có ai kéo violin hay quá, thế là dậy bật màn hình, thì thấy violinist quá xinh, tên là Hilary Hahn, liền thấy vô cùng hâm mộ. Nàng đang kéo bản Concerto in E Minor op.64 của Mendelssohn. Youtube thêm một hồi thì thấy bản này không ai kéo hay bằng nàng, kể cả mấy thằng nổi tiếng lắm, tôi vẫn thấy không hay bằng. Cái này gọi là khẩu vị mỗi người, khó mà so sánh. Cả sáng hôm sau cứ nghe đi nghe lại bản này trong lúc làm việc. Nghiện tới nỗi đến chiều phải lên iTunes bỏ một lúc tới mấy trăm nghìn mua bộ 5 CDs của nàng, bỏ vào máy mp3, tiếc tiền quá mà không dằn lòng được. 

Chiều tối qua ngồi xe buýt cắm tai phone nghe mấy CD này, tới chương cuối rất quen thuộc của bản Concerto cho Violin và dàn nhạc Op.61 – Beethoven (mk mấy cái thằng người hành tinh này đặt tên bản nhạc khó nhớ vãi đái), ở giữa chương bỗng có một nét nhạc cực kỳ quen thuộc, lôi tuột tôi về quá khứ phải tới mười lăm mười sáu năm trước.

Ngày đó, tôi sang nhà bà dì họ ở phố Lò Đúc. Bà dì có một cô con gái, kém tôi một tuổi, ngày đó đang học lớp 11 ở trường quốc tế Pháp, tức là thể loại tiểu thư cực kỳ khác tôi và các bạn mình. Hai anh em không chơi với nhau mấy và mãi tới lúc đó thì cái đàn piano mới khiến tôi chuyển từ xa lạ sang hâm mộ xin được kết bạn với cô em họ của mình. Như mọi tiểu thư, tất nhiên, cô em tôi biết chơi piano, và tất nhiên là ở mức làng nhàng thôi. Nhưng cái đàn piano thì cứ gõ đúng nốt là đã hay cực mẹ nó rồi. Chúng tôi bắt đầu tình bạn bằng cách, tôi ngồi trên ghế sofa trong phòng khách sang trọng đó, và cô em thì ngồi vào đàn và chơi cho tôi nghe vài bản của Richard Claydermann. Có một bản tôi cực kỳ thích, và chưa nghe được ở đâu cả, dù thời đó Claydermann có ở khắp Hà Nội, nhạc không lời tức là chàng vậy.

Tôi hỏi cô em, giờ đã thành bạn, đó là bản gì. Bạn bảo, đó là bản có tên Chùm hoa dại. Đôi năm sau, trước khi đi Pháp học đại học (và biệt tích giang hồ từ đó không gặp lại nhau, chỉ còn biết nhau qua facebook), bạn tặng tôi một CD tự ghi, trong đó có bản Chùm hoa dại này, nhưng không có tên bài trên đĩa. Về sau có google và youtube tôi mới tìm và biết được tên nó là Les Fleurs Sauvages, một trong số ít ỏi bản mà Claydermann tự sáng tác. Bản nhạc rất hay và thỉnh thoảng tôi lại nghe lại.

Vậy mà ở phút thứ 3 của bản Concerto này của Beethoven, nét nhạc đó hiện ra không lẫn đi đâu được, nét nhạc chủ đề của Chùm hoa dại. Tôi không tin vào tai mình, sao trước nay thỉnh thoảng có nghe bản này mà không phát hiện ra. Không thể lầm lẫn được, chính là nó. Đá bóng xong, nhậu xong, về tới nhà tôi phải lên ngay youtube nghe lại Chùm hoa dại để xác minh, không lầm gì cả, chính nét nhạc này của Beethoven đã được Claydermann trích dẫn để viết ra bản nhạc hay nhất của ông ta.

Cảm ơn Hilary Hahn, nhờ có nàng mà tôi một lần nữa xác minh điều năm xưa tôi nói khi tặng một CD cổ điển cho bạn Huệ Chi của tôi, rằng, mọi giai điệu đẹp nhất của pop rock bây giờ thì mấy anh chết rồi kia đã viết ra từ mấy trăm năm trước.

***

Erich Maria Remarque

Hôm nay trên Facebook có người nhắc đến Remarque, Time to love and time to die. Chả hiểu sao, bản dịch tác phẩm này hồi xưa tôi đọc, lại có tên là Thời gian để sống và thời gian để chết. Hồi cấp ba đó, ở Vọng quán buổi chiều, tôi đang ngồi đọc cuốn này thì thằng Hưng ti đầu bò đầu gấu đến vỗ vai bảo, loại mày mà cũng đọc những cái thể loại này à, tôi bảo, tao có phải chỉ có mỗi đá bóng với nghe rock với chúng mày đéo đâu.

Tôi đọc hết các tác phẩm của Remarque dịch ra tiếng Việt, nhưng không hiểu sao không nhớ nội dung cuốn này lắm, giờ chỉ còn nhớ câu đầu của nó, rất hấp dẫn là “cái chết ở đất Nga khác mùi cái chết ở châu Phi”. Google thì hóa ra có cả phim, sản xuất từ năm 1958.

10727-479157

Tối ngồi xem phim. Phim thật hay, quá hay. Kịch bản dựa trên tiểu thuyết của Remarque thì dĩ nhiên xuất sắc, nhưng sướng làm sao tôi không nhớ nội dung truyện nữa, và cái kết của phim khiến tôi đau đớn. Chưa kịp cảm thấy đầy đủ nỗi buồn thì màn hình đã đen xì, hiện lên hai chữ The End. Ngồi thừ ra một lúc rồi tự an ủi mình, ờ đúng là Remarque, đúng là chiến tranh.

Chả lẽ lại phải lôi mấy cuốn Phía tây không có gì lạ, Đêm Lisbon, và đặc biệt là Khải Hoàn Môn, ra đọc lại. Thời gian đâu, mà còn cả một đống sách mua về chưa đọc kia kìa.

Thôi tạm viết vào đây để cảm ơn Erick Maria Remarque.

***

và thành phố bên dãy Ural

Tôi cứ lần lữa việc tới nhà sếp cảm ơn. Cầm chai rượu đến nhà ông sếp cảm ơn này nọ nó cứ thế đéo nào ấy. Mà lại chưa biết cảm ơn ông ấy kiểu gì, cứ áy náy. Chắc cũng phải làm chai rượu thôi. Ông sếp khi mới lên làm sếp lớn, đã cho tôi đi Moscow một chuyến, mà đi để đá bóng với chơi chứ chả công việc đéo gì, nhờ chuyến đi đó mà tôi được đến Saint Peterburg và đến cung điện Ekaterina trong một buổi chiều mùa thu đẹp kinh hoàng, hiếm có, được chứng kiến vị say rượu đọc thơ Puskin bên tượng đài. Giờ ông ấy lại mới duyệt cho tôi (lần này có công việc) ở một thành phố khỉ ho cò gáy dưới chân dãy núi Ural nổi tiếng. Cuộc đời cứ có những mối dắt dây duyên duyên thế nào.

Hồi bé tôi có đọc một cuốn truyện thiếu nhi của Nga nhợn, tên là cuốn Cô-chi-a Lùn, nhân vật chính là thằng Cô-chi-a Lùn. Truyện tuyên truyền XHCN, nói về một thằng bé làm việc trong một nhà máy ở hậu phương khi tiền tuyến quân Nga đang đẩy lùi quân Đức quốc xã. Thế nhưng hình ảnh về những mẻ thép nóng đỏ và những vỏ đạn pháo mới ra lò, vẫn tạo nên ấn tượng khó quên. Bây giờ thì tôi lại có dịp được đến thành phố thủ đô của công nghiệp luyện thép Nga lợn.

Mà, chân thành cảm ơn Putin Đại đế, nhờ bản tính bất khuất và sự cai trị oai phong kệ con mẹ bọn mu-gich tất cả vì Đại Nga vĩ đại  của chàng, mà lúc này tỉ giá một USD xơi được 62 rúp. Hơn năm trước sang, một đô đổi được có 28 rúp, chưa mua được hai cái vé metro, đi rong chơi về âm tiền túi cả nghìn bạc. Nay lại còn đến thành phố tỉnh lẻ, xông xênh rồi! Chỉ tiếc, lên mạng soi thì nhiệt độ ở thành phố đó tầm này chỉ còn là –3 ban đêm, hai tuần nữa khéo lên dương. Mùa đông hết mất rồi, tuyết ngập núi và ngập cánh đồng hết mất thì chán. Lại lép nhép tuyết tan. Thôi thì an ủi rằng sẽ có mùa xuân.

***

Ở đó cả một tháng trời, ôi zời ạ, sẽ có nhiều điều hay. Có nhiều cách để sống một cuộc đời nhưng cách tốt nhất là sống một cách rởm đời. Bây giờ tôi đã chẳng nghĩ gì đến công việc. Việc mà, đã là việc thì chả có vấn đề gì cả, làm cho tốt thôi chả có gì nghiêm trọng. Giờ tôi cũng chả thèm ôn lại vốn tiếng Nga. Tiếng Nga của tôi là tiếng Nga chợ Vòm, hoàn toàn đủ để đi ra đường, làm ơn bán cho chai bia, thế là quá ổn rồi. Giờ tôi băn khoăn là mang gì đi theo, có xách theo mấy cuốn sách đang đọc không, có xách theo cái đàn để tối về buồn buồn ngồi tập không, và nghe nhạc bằng cái gì. Nghe mãi bằng headphone thì đau tai, chả lẽ mang theo đôi loa bé tí bằng nắm tay mua ở Vũ Hán năm năm trước giá rẻ bèo quy ra chưa tới trăm nghìn, mà quăng quật mãi không hỏng, bọn Khựa giỏi thật. Dạo này đang bị nghiện cổ điển, chả lẽ nghe cổ điển bằng cái loa Khựa bé tí đó.

Những con phố xấu xí (anh google xem rồi) của thành phố Magnitagorsk xấu xí dưới chân dãy Ural, chúng mày cứ ở yên đấy, đợi bước chân anh.

Written by Tequila

March 4, 2015 at 1:10 am

Bức tranh Đôi cuồng mã

with 3 comments

Tối nay ngồi làm việc lung tung, bật youtube nghe nhạc cổ điển, chả để ý đến đang nghe cái gì. Bỗng đâu sau một đoạn dài dài lạ lạ, thấy có đôi nét piano quen quen, rồi bùng ra một trường đoạn quen thuộc mà đã nghe từ hàng nghìn năm nay, là concerto số 5th “Emperor” của Beethoven.  Hóa ra tôi nghe nhiều lần khúc này nhưng toàn nghe một chương chứ chưa nghe hoặc không nhớ đến cả bản concerto. Nhạc của Beeth mạnh mẽ và có sức lôi cuốn như thế nào khỏi bàn, và thế là lại phải mở blog ra viết.

Tôi hay bị âm nhạc dẫn dắt kiểu như vậy. Như kiểu bây giờ, nó bắt tôi viết một tí rồi mới có thể đi ngủ, mà chả biết viết cái gì. Thôi kể một chuyện.

***

Bức tranh đôi cuồng mã

Tối hai chín Tết, bạn Hiệp tới nhà tặng vợ chồng tôi một bức tranh mà chàng vẽ quẹt quẹt bằng máy tính, một bức tranh con dê Ất Mùi trông rất dê và hóm. Chàng bảo, bức này vốn không phải bức tặng vợ chồng bạn, nhưng Tết nhất in không kịp nữa, cứ tặng tạm bức này đã, sau Tết tớ in bức kia ra tặng tiếp. Chúng tôi mừng rỡ, bởi bức tranh quá đẹp. Nhưng chàng còn xách theo một cái khung tranh to đùng, và một cuộn giấy dó.

Hiệp nói, bức này là tớ vẽ để tặng đại ca Yên. Tôi bảo, tặng Yên đại ca thì sao không mang sang đó trước đi, rồi hẵng quay về đây. Hiệp bảo alo thấy Yên chưa về, mà tớ phải căng lên trước xem thế nào đã, vì Yên đặt hàng tớ vẽ ngọn núi, mà khi đặt bút tớ vẽ thành ngựa. Thế là chàng ngả cái khung tranh ra giữa nhà, rồi cùng chúng tôi trải tấm giấy dó lên, dán, đóng khung lại, dựng lên tường ngắm. Đó là một bức tranh đẹp, bạn Hiệp dạo này vẽ cái gì cũng đẹp. Nét bút lông của chàng mạnh và bay, có cái gì đó mạnh mẽ lại có cái gì đó không vững vàng, ắt là vẽ lúc say say. Tôi bảo, thôi để đó đã, lên phòng tôi uống rượu đã. Và chàng là vị khách đầu tiên quá bộ lên phòng làm việc của tôi (gọi thế cho oai, tôi chả bao giờ làm việc ở nhà), nơi có giá sách và bộ máy tính và đôi loa, là toàn bộ những nhu cầu của tôi cho hang ổ của mình.

Chúng tôi ba đứa, hai vợ chồng tôi và Hiệp, ngồi cưa với nhau nốt chai grappa vợ chồng uống dở một nửa, rồi xơi hết luôn nửa chai tequila tôi đang uống dở một nửa. Rượu ngon bạn hiền, đêm cuối năm thích hợp để ngồi nhâm nhi nói những câu chuyện cũ. Khi hết rượu thì cũng đã ngà say, alo thấy Yên đại ca đã về nhà, bèn nói với nhau thôi giờ vác tranh sang tặng.

Nói đôi nét về Yên đại ca. Yên hơn tôi một tuổi, vốn biết nhau từ nhỏ lớn lên trong khu, sau là bạn đá bóng, sau nữa thành sư phụ. Tôi tôn Yên làm sư phụ kể từ ngày mười ba năm trước ngồi chè đá sau trận bóng với Yên, Yên chém gió hai tiếng đồng hồ vạch ra cuộc đời tôi mà ứng nghiệm cho đến bây giờ. Tôi mang các bạn mình giới thiệu với Yên, sau các bạn đều tôn Yên làm đại ca cả. Nhưng đại ca chuyên trị nói những điều nặng như búa bổ, toàn là hardcore, nên anh em hôm nào khỏe mới dám đến gặp, hôm nào đầu óc vốn đã nặng nề, thì tránh và chỉ gặp lẫn nhau nói nhảm mà thôi.

Tôi và Hiệp, hai thằng chân nam đá chân xiêu khiêng bức tranh qua đôi con ngõ ngắn ngủn, sang tới nhà Yên. Đại ca oai vệ ngồi chờ. Chúng tôi đặt bức tranh dựa vào tường, đối diện chỗ ba thằng ngồi. Yên ngắm một lúc, chúng tôi hồi hộp chờ đợi, rồi mấy phút sau bảo, tranh xấu đéo tả.

Bức tranh đột nhiên trở nên xấu trong mắt chúng tôi. Yên đã bảo xấu, thì có nghĩa là xấu, đéo thể cãi được. Cho dù bức tranh đó đẹp đi nữa, nhưng ở một góc tư duy nào đó mà Yên dẫn ra, thì nó xấu. Yên nói, bức này thằng Hiệp vẽ khi say, bố cục này là của người say, nét mực tàu này là phết ra từ tay người tâm đang loạn. Hai thằng chúng mày có thấy không, con ngựa đực là con đen đúng không, đang tung vó mà đàn áp con ngựa cái màu trắng, mẹ kiếp mà nó còn đang cắn cổ con ngựa trắng. Thằng Hiệp vẽ thì đẹp rồi, anh công nhận là đẹp, nhưng bức tranh này gây một cảm giác rất xấu.

Chúng tôi, sau khi uống nửa chai grappa và nửa chai tequila, thì độ thẩm thấu tư duy đã trở nên bất phàm, nói một hiểu mười, lập tức hiểu rằng Yên nói đúng. Chúng tôi lại uống một cái rượu gì đó của Yên rót, và vừa nói chuyện vừa ngắm tranh. Rồi tôi bảo, thế đéo nào mắt con ngựa đen đang đẹp, bạn lại ngoằng một nét tròn khắc cái hốc mắt nó, bạn biết tớ nghĩ đến cái gì không, nghĩ đến đôi mắt của Ivan Hung Đế trong bức tranh vẽ cảnh hắn say rượu giết con trai rồi ôm con trợn mắt nước mắt như máu. Hiệp bảo, tớ biết bức đó. Rồi uống một tí nữa, tôi lại bảo, bạn biết không, tớ thấy cái chân con ngựa đen, giờ mới nhìn ra, nó hoàn chỉnh là một con chuột đang gặm chân con ngựa. Quả thế, con chuột hoàn chỉnh cả mắt răng tai chân và đuôi. Yên bảo, con ngựa đen này không lành, nó sẵn sàng đạp tất cả để đi nhưng là để đi tới nơi đen tối. Treo tranh này trong phòng làm việc thì nó sẽ khiến ta làm điều không đúng, mà treo ở nhà thì vợ chồng ắt có chuyện.

Tốt nhất, uống đi, anh đéo nhận tranh này, mà chúng mày cũng đừng có mang về nhà, vứt đi, hoặc đốt mẹ nó đi. Chúng tôi hoàn toàn đồng ý. Uống thêm vài ly, chia tay Yên, hai thằng lại loạng choạng ngất ngư khiêng bức tranh ra đường.

Tôi bảo Hiệp, nói vậy chứ, tranh này hủy đi thật phí phạm, hay bạn cho tớ, tớ về tớ treo, tớ cũng sợ đấy nhưng chắc tớ cũng đủ dũng cảm. Tranh này treo trong phòng tớ, nó sẽ nhắc nhở tớ nhiều điều. Hiệp nói, không, tớ sẽ mang về nhà. Ra đến đầu đường vẫy taxi, tôi vẫn cố bảo, thôi bạn cho tớ đi. Chàng vẫn lắc đầu, bảo, nếu có duyên một lúc nào đó nó sẽ là của cậu. Xe đến, tôi giúp chàng đưa bức tranh khổ to vào được trong cái taxi cụt đuôi bé tí, rồi nhìn cho đến khi xe chàng khuất bóng sau ngã tư vắng hoe đêm giáp Tết. Tôi thấy lòng nửa vui nửa buồn như thể nhớ lại được rằng, cách đây một nghìn năm chúng tôi đã chia tay như thế, vào một ngày giáp tết, bạn đến nhà uống say rồi nhìn theo bạn ngật ngưỡng gục gặc lên ngựa nước kiệu khuất bóng sau rặng cây.

Ngày 2 Tết, Hiệp lại sang nhà. Chúng tôi ba người, chàng và hai vợ chồng tôi, lại uống với nhau một chai rưỡi tequila. Say lướt khướt. Nói về bức tranh, Hiệp bảo tớ đã quyết định treo nó trong nhà rồi lại gỡ xuống, không hợp. Chẳng nói nữa, hoặc nói rất nhiều, chỉ vợ mới có thể tường thuật chứ hai thằng uống chừng đó là chả còn nhớ nói nhau những gì. Say quá.

Ở thời buổi này, hai thằng say thì chào nhau thế nào. Đêm 2 Tết đó, chúng tôi, do âm hưởng của bức tranh Đôi cuồng mã, và chai rưỡi tequila, mở cổng ra, tôi đứng cạnh cổng, Hiệp đứng cạnh con xe máy, hai thằng khum bàn tay trước trán vái chào nhau  như phim chưởng Tàu. Lòng tràn ngập sự thương mến trọng thị và tự hào vì sống trên đời được thằng này coi thằng kia là bạn, chúng tôi vái chào nhau thêm hai lần nữa, rồi Hiệp mới thượng mã mà đi. Người tỉnh mà nhìn thấy chúng tôi, ắt cười lên hô hố, bố tiên sư hai thằng dở. Nhưng tôi hôm sau tỉnh rượu, nghĩ lại hành động lúc say, lòng vui không tả xiết.

Sống ở trên đời, biết trọng nhau vì những câu chuyện vớ vẩn bông phèng mà người đời chẳng ai làm thế, có phải là vui biết mấy.

***

Viết về bức tranh Đôi cuồng mã và kể về tình bạn này vào blog đầu năm, kể cũng thích hợp. Đầu năm người người thường đi chùa lễ Phật lễ Thánh để mưu cầu. Mưu cầu thì ai chẳng mưu nhưng mưu quá chẳng phải là vô mưu à. Chúng ta đằng nào chả phải cày cuốc mưu lợi đến rạc cả người, có mấy khi được bay bổng núi non mây gió sông dài trăm khúc đường xa vạn nẻo với bạn bè tri kỷ. Nếu có mưu, nên mưu điều đó, mà đó mới là khó, vì muốn được thế không thể thiếu tiền, chi dùng gia đình con cái ăn học rồi còn lấy le với người đời.

Bạn Hiệp, chàng vẽ ra Đôi cuồng mã đã thống khoái lúc vẽ. Tôi lại thống khoái khi cùng chàng đưa tranh vào khung, rồi uống rượu rồi vác tranh đi tặng. Lại cùng thống khoái khi người được tặng phát biểu rành mạch, tranh xấu đéo tả. Rồi lại cùng khoái lạc khi vác tranh về rồi cứ xin lẫn nhau, cảm thấy mình đều đủ dũng khí để treo nó, rồi khi tỉnh rượu lại khoái vì không treo tranh nữa. Rồi vì những chuyện đó mà dẫn đến phải vái nhau rởm rít đến quá cả phim chưởng, thật là hạnh ngộ.

Viết thế này cứ như thể chúng tôi gặp nhau suốt và rượu chè liên miên. Thực tôi cũng không biết đã uống say với nhau được bao lần. Nếu mà uống tay đôi chắc chưa đủ nửa số ngón một bàn tay, suốt hơn mười năm dài coi nhau là bạn.

Entry đầu năm này dành cho bạn, bạn Hiệp phò, và cũng dành cho tớ, cũng dành cho các bạn của chúng ta, những kẻ cô đơn kiêu ngạo luôn dặn nhau hãy sống sao cho thật rởm rít nhố nhăng, đừng có làm điều gì mà tự mình nghĩ là tử tế, bởi định bụng làm điều gì tử tế thì tức là đã thiếu tử tế rồi.

Lại nhớ đêm nào, bên cửa sổ tầng 4 số 8 Ngô Quyền huyền ảo, giáo sư Hà Dũng Hiệp đăng đàn, bằng tất cả trí tuệ và sự trang nghiêm của chàng, thuyết trình cho anh em nghe và xem những bức ảnh sex qua các thời kỳ lịch sử. Anh em chống cằm chăm chú. Các bức ảnh, cái thì dịu dàng cái thì tục tĩu cái thì thô thiển cái thì rạng rỡ, cái phũ phàng cái thì ân điển. Cái nào cũng cởi truồng.

Written by Tequila

March 2, 2015 at 2:18 am

Những con số – Le brothers

leave a comment »

Hà Nội hôm nay ngập nắng. Chả bù cho Huế hai ngày vừa rồi, ngập mưa. Hai ngày ở Huế, chẳng đi được đến đâu, mưa suốt. Nhưng mục đích của chuyến đi, là xem một cái triển lãm, thì lại đạt được. Đó là một triển lãm nghệ thuật đương đại, mà tôi – một kẻ rất hãi những chữ leng keng như “nghệ thuật” hay “đương đại”, thấy rất hay. Đến nỗi về tới nhà phải viết cảm nghĩ ngay sau khi ăn bát bún lót dạ.

Hai anh em sinh đôi, Lê Ngọc Thanh và Lê Đức Hải, là bạn của vợ tôi. Đúng ra tôi mới chỉ biết đầy đủ họ tên của hai anh này khi đến triển lãm, trước đó chỉ biết là Thanh – Hải. Hai ông này hình dung cổ quái, cổ quái quá phim cổ trang Tàu. Lúc mới gặp tôi tưởng như hai ông này cổ quái một cách cố tình bởi nghệ sĩ thì nó phải cổ quái mới oách. Sau này biết hơn, thì thấy hai ông này tự nhiên đã cổ quái, và phải làm nghệ thuật bởi không một công việc nào khác trên đời có thể thỏa mãn sự cổ quái đó.

Là một cặp song sinh, bọn hắn rất giống nhau, gặp tới lần thứ tư thứ năm tôi mới có thể phân biệt được gã nào là gã nào. Khi gặp bạn bè, hai gã nói rất nhiều và to, cướp hết phần nói của người khác. Ban đầu tôi thấy hễ nói một câu, thì Thanh nói nửa câu Hải nói nửa câu còn lại. Sau này thì thấy Thanh chỉ nói 1/3 câu còn Hải nói 2/3 câu.

Hai ông này có số má trong làng nghệ thuật bây giờ. Và việc tôi, thông qua vợ, được hai gã coi là thằng em thằng bạn, tôi tự thấy là điều hãnh diện. Và vì lẽ đó nên tôi mới cất công tháp tùng vợ đi Huế dự triển lãm năm nay của hai gã, mặc dù tôi hoàn toàn không có một kiến thức gì về hội họa, về những thứ rổn rảng như performance art, installation art…

***

50baff1d4c7f3cb570784a620da7c8cb.web

Chúng tôi tới Huế trước triển lãm một ngày, tới chơi gallery của hai anh ở phố Phạm Ngũ Lão. Sau khi đưa thằng con hai tuổi rưỡi đi ngắm tranh trong gallery, ngắm tranh y như cách thằng con ngắm, tranh này có con cá, tranh này có con mèo, tranh này có con trâu… thì tôi bắt đầu ngồi đọc những trang viết in trên sách giới thiệu triển lãm, trên web, trên blog một số nhà phê bình nghệ thuật.

Cái tôi đọc được rất mơ hồ. Những văn bản ấy là tập hợp của những từ khóa nghệ thuật. Giống như trong báo bóng đá thì những bài phân tích là tập hợp của những từ khóa như “chiến thuật”, “miếng”, “phong độ”, “bản năng”, “bắt bài”, “tinh tế”, “chiều sâu”… thì các bài phân tích về triển lãm Những con số là tập hợp của những từ mà tôi không hiểu lắm như “chiều kích”, “ẩn dụ”, “không gian”, “biến cố thị giác”, “tiếp cận”, “siêu ngợp”, “phi cụ thể”… Tóm lại khi đọc xong một loạt bài viết, thì tôi kết luận rằng không thể dựa vào những bài viết này để làm bản đồ khi đi xem triển lãm.

Tối đó, chúng tôi được mời đến một bữa tiệc rất đông người, tổ chức tại nơi làm việc của hai anh, công xưởng sáng tác của bọn hắn. Đó là một mảnh đất rộng có vườn có ao, có hai căn nhà thấp đơn sơ. Rất đông người, tôi không quen biết ai cả vì thế tự miễn cho mình màn giao tiếp chào hỏi, và đi xem những gì có trong nhà.

Nhà sau, trên cột nhà gắn những tập giấy A4 cắt đôi, trên đó ghi những dòng chữ viết tay. Tôi đọc và thấy gần gũi hơn với mình. “Liệu có bao giờ có cái gì là sự tĩnh lặng”, “thử tưởng tượng nếu xung quanh ta không có những âm thanh đẹp đẽ mà chỉ toàn những ồn ào hay những âm thanh hoặc chói tai hoặc ghê rợn, thì cuộc sống của chúng ta sẽ ra sao”… đại loại vậy không nhớ nguyên văn. Rồi tôi được xem một cuộc trình diễn nghệ thuật (chả biết là gì) do một bà tây thực hiện. Bà ấy hai tay cầm 4 cái bút chì, vừa xem hai người đàn ông đánh cờ tướng vừa dùng 4 cái bút vạch vạch những đường nét dựa theo những cử động tay và thái độ tâm trạng của hai người đánh cờ. Ván cờ kết thúc, trang giấy chằng chịt những đường vạch bút chì, nét mạnh nét yếu, vừa giống như trẻ con vẽ bậy lại vừa giống như bản ghi điện tâm đồ loạn xạ ghi lại xung động tâm lý của người chơi cờ. Tôi thấy cái này hay phết, tôi thấy rằng xem những cái gọi là nghệ thuật cao siêu, thì tốt nhất nên xem bằng con mắt của trẻ thơ.

Tôi quan niệm nghệ thuật không phải là thứ cao siêu, hoặc ít nhất không cao siêu đến nỗi như người ta dọa nạt. Nghệ thuật biểu đạt cái đẹp. Mà cái đẹp, cũng như một người đàn bà đẹp ai nhìn cũng thấy đẹp, là thứ tự nhiên đã đẹp. Dĩ nhiên khi người ta làm nghệ thuật thì người ta dùng nhiều công cụ khác nhau để diễn tả cái đẹp. Có những thứ công cụ phức tạp, mà để hiểu thì người ta phải có kiến thức ở chút nào đó. Như trong nghề nghiệp của tôi thì tôi thích cái mà tôi gọi là vẻ đẹp của công nghệ. Để hiểu tường tận thế nào là vẻ đẹp của công nghệ tất nhiên phải hiểu công nghệ. Nhưng để cảm thấy cái đẹp của công nghệ, thì chỉ cần thấy sướng là được, như thằng con tôi hai tuổi rưỡi của tôi nghịch cái Ipad (một tác phẩm công nghệ đẹp). Sướng là được, không cần hiểu.

Tôi quyết định hôm sau sẽ đến xem triển lãm theo cách thằng con tôi nghịch Ipad, xem những tác phẩm của hai gã có làm tôi sướng không.

***

Và tôi đã sướng.

***

1945. Chén và đũa.

Chen-dua-anh-4

Đây là một góc của tác phẩm sắp đặt Chén và đũa 1945. Có 1945 bộ bát đũa, xếp nhiều hàng trên một tấm chiếu rộng mấy chục mét vuông, mỗi chiếc bát được sơn son thếp vàng bên trong và viết số 1945, trên mỗi bát có một đôi đũa son. Đứng xa sẽ thấy 1945 bộ bát đũa sắp hàng, đứng gần sẽ thấy mỗi bát có một con số 1945 không số nào viết giống số nào.

Người ta bảo rằng đây là sự tưởng niệm về quá khứ hai triệu người chết đói, rằng có tính tâm linh, rằng có tính nhắc nhở, rằng là sự kết nối đến quá khứ. Chắc rằng đây là khởi đầu ý tưởng của các tác giả. Nhưng ý tưởng của tác giả là của tác giả, ý tưởng của người xem là của người xem. Rõ ràng đây là thứ nói về năm 1945 khi hàng triệu người chết đói và những cái bát đũa như thể đặt trên quan tài, chỉ thiếu quả trứng nắm cơm. Đứng nhìn một lúc, bỗng tôi thấy kinh ngạc khi nghĩ rằng nếu thay 1945 bằng 1979, tức năm sinh của tôi, thì đây sẽ trở thành nghĩa trang của mình và những bạn bè cùng năm sinh với mình. Có ý nghĩ đó rồi thì càng nhìn càng thấy hãi. Nếu đây không phải buổi khai mạc triển lãm, rất đông người, nếu tôi ở đây có một mình ban đêm và nhìn những cái bát 1945 này, tôi sẽ thấy toàn ma. Mỗi người 1945 chết đói là một con ma, mỗi con số 1945 viết khác nhau sẽ ra những con ma khác nhau. 1945 con ma giống nhau mà khác nhau ngồi trên chiếu. Nhưng sẽ còn kinh hơn nhiều nếu đầu mình lại cứ thay 1945 bằng 1979, như thế thật vãi đái và thay vì tôi phải xem những bóng ma quá khứ thì sẽ phải xem những bóng ma tương lai.

Lần đầu tiên tôi biết rằng, hóa ra nghệ thuật sắp đặt của mấy bố nghệ, cũng có thể điều khiển tâm trạng người ta giống như một thằng kéo violin giỏi có thể kéo trái tim người ta ra khỏi lồng ngực mà bóp.

***

1991. Giường nội trú.

Untitled

Đây là tác phẩm Giường nội trú.

Ảnh này không phải ảnh ở triển lãm, ở triển lãm là một căn phòng rộng trắng toát kê hai chiếc giường như thế này. Không gian tốt đủ để xem.

Đối với tôi con số 1991 không có ý nghĩa gì. Một cái giường sinh viên được sơn son, vẽ rồng phượng ở giát dường, treo những tấm lụa đào cũng thêu rồng phượng. Cái gường này cũng chẳng có ấn tượng gì với tôi, và tôi không hiểu ý của tác giả, dù cũng đi qua đi lại và cố lý giải thử xem nó là cái gì.

Chỉ tới khi có một thằng sinh viên Huế đi xem triển lãm, leo lên giường nằm, thò hai ngón tay hình chữ V ra ngang mặt cười để bạn nó chụp ảnh, trông rất lố bịch, thì tôi mới có được cái ý nghĩ của tôi.

Trong các văn bản mô tả triển lãm mà tôi đọc được, thì người ta bảo rằng đây là sự diễn giải quá khư riêng tư của các tác giả. Quá khứ riêng tư gì, học trên giường này, ngủ trên giường này, đánh bài trên giường này, hay bem bạn gái trên giường này…?? Tôi thì thấy việc thằng sinh viên giơ hai ngón tay nằm chềnh ềnh trên một cái giường nội trú sơn son thếp vàng, cho bạn chụp ảnh, trông thật lố bịch.

Một cái giường lởm như vậy được sơn thếp như giường vua chúa, là sự lố bịch. Hay là cái uy nghi vàng son của thiên tử, được giáng thành cái giường lởm cho bọn sinh viên nằm, là sự lố bịch. Một thằng dặt dẹo tô mình thành thánh nhân, hay là một vị thánh nhân bị đày thành thằng dặt dẹo?

Nghĩ tới đây, tôi thấy cái giường này giống như một phiên bản của Đại nội Huế vậy.

***

Nhưng mà tôi thích phim nhất.

Phim được chiếu bằng 3 cái projector, bộ ba hình ảnh xếp cạnh nhau chạy song song.

1323599852476

Untitled2

Untitled3

Bộ phim này tên là Chạm tới biển. Dài 59 phút. Hay vãi đái, không biết hay vì sao. Nghệ thuật thì nó phải cao siêu, hiểu thì còn gọi đéo gì là nghệ thuật hehe. Tôi cam đoan tác giả cũng đéo hiểu gì, hoặc ít nhất cũng không biết là mình làm ra phim này để muốn khán giả hiểu cái gì. Tác giả đâu có làm phim cho một hai thằng bạn cứt xem và hiểu, kiểu Bá Nha chi đánh đàn cho Tử Kỳ. Với bạn cứt thì uống rượu nói nhảm được rồi, cần gì làm phim cho lòe loẹt.

Đây là cho công chúng. Nhưng lại không có gì cho công chúng hiểu. Nếu muốn, tác giả đã làm cho nó dễ hiểu hơn. Có thêm ít câu chuyện, thêm ít dẫn nhập, có ít gì đấy dễ hiểu hơn cho người ta hiểu. Hoặc tác giả phải viết ra một bài diễn văn 59 trang cho 59 phút phim, để cho khán giả vừa xem vừa đọc, chỗ này bọn tao làm thế này là có ý nghĩa này, nó như này, như này… Như thế, chả đứa nào thèm xem.

Ở đây, các tác giả cứ mô tả cảm nghĩ của mình, và khán giả muốn nghĩ thế nào cũng được. Tôi nghĩ tác giả đã thành công. Bằng chứng là thằng ngoại đạo như tôi, chả hiểu gì về điện ảnh, toàn thích xem phim đánh nhau hoặc hôn nhau, cũng thích.

Trong phim có những cảnh rất oách. Như cảnh một thằng trói tóc thằng kia lên nóc khoang thuyền, buộc dây anh đỏ chằng chịt đầu mình tay chân, rồi ngồi xuống đối diện nhập thiền. Như cảnh một thằng quấn thằng kia từ đầu đến chân bằng lụa đỏ, cung kính chậm rãi như người ta quấn một cái xác ướp, rồi kéo lê cái xác ướp đỏ choét, từ dưới hố cát đi lên. Rồi cả thằng người cả cái xác bỗng sung sướng tung hết lụa đỏ chạy chơi giữa trời. Hoặc cảnh hai thằng thay phiên nhau bê vác vật lộn nhau trên con thuyền tròng trành. Rồi lại chỉ còn có một thằng giãy dụa như con sâu trong đống vải đen và vải đỏ…

Cái hay là hai thằng này giống hệt nhau (đạo diễn kiêm diễn viên là hai thằng sinh đôi mà). Một thằng mà như hai thằng, hai thằng lại chắc chắn chỉ là một thằng mà thôi. Như người ta cứ mãi vật lộn đấu tranh nhau và thỏa hiệp với nhau, mà “nhau” ở đây là chính mình và chính mình.

Biển là cái gì mà phải chạm tới. Biển là cõi tâm linh, hay là chỗ vinh hoa phú quý, là hạnh phúc tiềm ẩn khổ đau, là khổ đau mà hứa hẹn hạnh phúc, hay là biên giới của sự hiểu biết của con người và sự vô cùng của trí tuệ. Hai thằng đó, hay là một thằng đó, cứ đau đáu. Lúc thì cùng lội dưới sông. Lúc thì đi trên cát. Lúc thì tụt xuống hố. Lúc thì chênh vênh trên con thuyền. Mà con thuyền không ở ngoài khơi, con thuyền chỉ len men bên bờ nước, bên bờ cuộc sống thường nhật. Trên con thuyền, lúc thì hắn vật lộn với chính mình, lúc thì trói mình lại và thiền định. Như thể một con người, hễ đặt ra câu hỏi về giá trị và ý nghĩa cuộc sống của mình, bắt buộc phải như thế. Trừ khi chán không hỏi nữa, thì như trong phim Châu Tinh Trì, vỗ vai thằng bạn bảo “sao trông mày buồn quá zdậy, cầm tiền đi chơi đĩ cho zdui đi”. Hoặc từ bỏ hẳn và đi theo những thứ không phải cõi đời này, như một vị sư. Còn không, chỉ vài ba nỗi buồn nhỏ nhỏ, uống rượu với thằng bạn tâm giao, hoặc có lúc tĩnh lặng ngồi một mình chơi game, bụng lại tự hỏi, Biển ở đâu, sao không chạm tới.

***

Xem những thứ như thế này, không nói gì tốt hơn là nói, mà đã nói, thì nên nói ít đừng nói nhiều, mà đã trót nói nhiều, thì một lúc sau cần tự biết mà ngậm mồm lại.

Nên thôi, mặc dù còn muốn dông dài nhưng thôi không nói nữa.

Nhắc thêm một lúc, giữa khi đi xem triển lãm thì tôi vào phòng để uống rượu vang. Triển lãm có một căn phòng nhỏ để các tác giả tiếp bạn bè. Những bọn nghệ có số má, những bọn nghệ tưởng mình có số má, những bọn nghệ muốn mình có số má, đều vào đấy uống rượu vang cả. Tôi đang xem phim tới lượt hai thì phải vào bởi vì thằng con nó quậy quá, vào để cho nó cái ipad chơi cho đỡ làm phiền, tiện ngồi làm ly vang một mình, ngóng chuyện thiên hạ. Có một đoạn trao đổi rất hay.

Một chàng nghệ sỹ hỏi một em sinh viên (tình nguyện viên trong đội giúp các tác giả làm 1945 cái bát):

– Bọn em làm bao nhiêu cái bát.

– Dạ 1945 cái. Không thực ra là 2000 cái nhưng lựa vứt đi những cái xấu, để lại 1945 cho đúng số triển lãm.

– Nếu mà những cái bát này không có số 1945, thì anh sẽ bán được tất cả.

– ???

– Năm ngoái anh có đặt làm một lô bát lọ sơn son thếp vàng, để bán cho các gia đình hoặc bán cho tây. Người ta mua nhiều lắm. Bát ở triển lãm này, nếu không ghi số 1945, thì có thể bán cho khách người ta mang về nhà trưng bày hoặc để ăn trong dịp lễ tết. Bán được tiền đấy chứ không đùa đâu.

– !!!

Tôi khoái chuyện của chàng nghệ sĩ ấy quá, uống bụp phát hệt mẹ ly rượu, lại phải rót ly nữa.

Thì ra giá trị của nghệ thuật nó như vậy. Nếu không định làm nghệ thuật, không có ý tưởng 1945 cái bỏ mẹ gì cả, thì sẽ bán được tiền. Và nếu đã gán số 1945 vào, thành mẹ tác phẩm nghệ thuật, thì không thể đem bán được nữa. Hai ông anh của vợ tôi và các sinh viên nghệ thuật Huế đã dày công làm đủ 1945 cái bát đẹp và viết đủ 1945 chữ 1945 khác nhau, chỉ để người ta không thể mang các cái bát ấy ra mà ăn cơm được nữa. Nghệ thuật nó ở chỗ ấy.

1945 Chén và đũa, chỉ là bát đũa để ăn mà rồi thành ra không dùng để ăn được, chính là thành công của tác phẩm. Mấy bài viết rổn rảng câu từ, đánh bẫy người ta trong tổ hợp các từ khóa cao siêu, không bằng nhận định của anh nghệ sỹ kia, vì có số 1945 mà anh không thể bán các bát này cho người ta ăn cơm tết.

***

Entry này viết khi vừa trở về nhà từ Huế, về ăn xong bát bún là nhảy vào viết luôn. Để tới mai, tất không dám viết nữa. Nghệ thuật cao siêu quá, tuổi gì mà tôi dám bàn vào.

Chỉ là ghi lại những ý nghĩ đã có trong một chuyến đi ngắn và nhiều cảm tưởng.

Written by Tequila

December 12, 2011 at 3:18 pm

4.am

leave a comment »

Bốn giờ sáng đã tỉnh dậy, sau một giấc ngủ ngon ơi là ngon. Cám ơn bóng đá Việt Nam. Ăn cơm xong ngồi xem hiệp hai trận Việt Nam – Đông Timor. Cơn buồn ngủ ngọt ngào đột nhiên kéo đến, không thể cưỡng nổi. Kết quả là tỉnh dậy lúc 4h, ngồi máy tính đợi mặt trời. Mặt trời lên sẽ ngủ thêm một cữ ngắn nữa chăng.

Mấy tuần liền toàn nhạc với nhẽo. Xong vụ nhạc nhẽo lại đi công tác luôn. Trước khi đi hỏi ông ôn con 2,5 tuổi là con thích bố mua quà gì, hắn bảo hắn thích đàn piano. Chả là hôm trước đi đánh đàn về hỏi con là có thích đánh đàn không, hắn bảo có, con thích cái đàn mà, nói đoạn giơ hai tay làm động tác gõ phím. Tôi bảo đấy là đàn piano. Y rằng hôm sau hỏi mua quà gì, hắn bảo hắn thích đàn piano. Bận việc quá chẳng kịp mua quà cho con, từ sân bay về mới tạt qua Lương Văn Can, kiếm được cái đàn đồ chơi TQ, đành cầm tạm về. Dù sao thì cũng có phím đàn ra nốt nhạc đàng hoàng, không có những nút bậy bạ kiểu bấm vào thì đàn tự hát một bài éo éo nào đó điếc lỗ tai. Tất cả các thứ đồ chơi TQ mà mọi người cho con, tôi đều phải hì hục tháo ra, cắt loa, giải thích với vợ là cho con chơi mấy thứ đồ này cũng không sao nhưng buộc phải cắt nhạc kẻo sau này con mình hỏng tai.

***

Hôm trước phởn chí thế nào về nhà uống bia viết bài chửi nhạc Việt. Hôm sau y rằng có thằng dạy cho tôi biết thế nào là nhạc. Buổi tối hai thằng, tôi và một chú em chơi nhạc cùng, cùng nhau đi mượn cái trống da. Tới một quán nhạc sinh viên mé trường Đại học Y. Quán bé tí, toàn sinh viên ngồi vừa gặm hạt dưa vừa xem một thằng đang gõ trống một thằng guitar một thằng hát nhạc Việt lởm. Thằng em kéo tôi xuống góc cạnh sân khấu, ngồi cạnh một thằng trẻ tuổi tóc dài trai lơ. Lấy ba chai ken ra gõ với nhau uống, uống vừa dứt mồm thì đột nhiên thằng tóc dài rút cái violin từ đâu sau mông ra kéo đệm cho thằng guitar. Ngụm bia thứ hai trong miệng không trôi được xuống. Thế nào thằng ôn này kéo đàn lướt rướt hai ba nốt, mà mình nghe sởn cả tóc gáy. Thằng ôn kéo hai ba nốt lại uống bia cùng anh em, tới đoạn nào cần vào lại chêm vào hai ba câu. Mấy bài tình ca lởm của VN, mà đàn nó đi vào, biến thành một thứ khác hẳn. Đang nhạc hay thì bọn sinh viên đầu đất ở góc quán tự nhiên dô dô rồi chúc mừng sinh nhật. Thằng ôn đang từ Bằng Kiều, cười nhăn nhở chuyển ngay qua kéo happ birthday, bản Happy Birthday hay nhất tôi từng được nghe.

Tôi hỏi chú em, thằng này là thằng đéo nào mà kéo đàn vãi đái thế? Chú em giải thích, thằng này ngày xưa cùng khóa Nhạc viện với em, thần đồng violin thời đó, sau nó tham gia dàn nhạc trẻ châu Á mấy năm, nhưng rồi nó bỏ chính ngạch, không thèm vào biên chế dàn nhạc giao hưởng, đi đánh phủi. Hỏi sao, chú em bảo, thì đấy nếu mà nó vào dàn giao hưởng thì nó còn chơi được thế này không anh? Anh đéo biết đâu – chú em nói – vỉa hè Hà Nội còn nhiều thằng chơi nhạc điên lắm. Thì ra chú em, với một số điều kiện và ảnh hưởng của gia đình, đang đỡ đầu cho mấy tay nhạc công rất phủi và rất xịn này, để chơi một thứ gì đó. Chúc cho chú em thành công.

Trên youtube có mấy đoạn của thằng violin này, nhưng tôi không show ở đây, găm hàng. Để mấy bữa nữa đi nghe nó chơi một buổi tử tế cái đã.

***

Hôm nay đi làm, nhận được mấy quả email, văn bản, yêu cầu hưởng ứng phong trào nhắn tin bầu chọn cho Vịnh Hạ Long. Đoàn với công đoàn yêu cầu, đâu như định mức mỗi thằng 11 cái tin nhắn, triển khai xong thì lập báo cáo tổng kết số lượng báo cáo lên trên. Tiên sư. Trò này lố bịch kinh người, đâu có ai lạ. Trên mạng chửi suốt có ăn thua gì. Các anh cứ tổ chức cứ vận động, chả lẽ các anh không đọc không biết. Không, các anh không ngu đâu.

Lại đọc được bài trên trang unescovn lên tiếng chửi cuộc bầu chọn hoành tráng này. Hị hị. Unesco tầm này cũng giống cơ quan khen thưởng nhà nước. Hết nạc vạc đến xương, đơn vị nào cũng là đơn vị anh hùng, cái gì cũng lập hồ sơ để Unesco công nhận di sản văn hóa phi vật thể. Các bạn đều giống nhau cả, làm ăn trên mảnh đất Việt nam nơi có rất nhiều anh thông minh, sẵn sàng làm tất cả cho một hình ảnh háo danh nước Việt. Các anh có thực sự yêu thích các danh hiệu này không, hỏi tức là trả lời.

Ngủ phát nữa, tí dậy đi làm.

Written by Tequila

November 9, 2011 at 10:46 pm

While my guitar …

with 4 comments

Hôm nay vui ơi là vui. Sáng đang phải ngồi họp cãi nhau, thì có bạn gọi điện, bạn bảo có việc phải gặp ngay lập tức. Hỏi việc làm hay việc chơi. Bạn bảo việc chơi. Thế là trưa gặp nhau.

Thì ra bạn rủ tôi chơi nhạc. Bạn thì là dân pro. Nhưng bạn đang lên kế hoạch cho một buổi tối mà người ta chơi nhạc với nhau chỉ vì niềm vui không so bì hơn kém. Lúc đầu nghe không hào hứng lắm, nhưng rồi tôi bị thuyết phục, và thế là tôi nhận lời, hơn cả nhận lời vì tôi đã thấy phấn khích rồi, dù sẽ phải tập luyện đàng hoàng chứ không phải tả bổ xiểng mà lên chơi được.

Thế là đôi tay tôi lại được xách đàn lên sân khấu.

***

Cái đàn guitar là một cô nàng rất thân yêu nhưng lại quá cao sang đối với tôi. Chẳng bao giờ tôi biết chơi guitar cho tử tế, mãi mãi ở trình độ vỡ lòng. Tôi có một ngôi sao nào chiếu mệnh hay sao ấy, chẳng cái gì ra cái gì, cái gì cũng amateur.

Tôi nhớ hồi lớp sáu, mới đi tập đàn mấy buổi. Chiều mẹ đèo về, rẽ từ Bạch Mai vào Bách Khoa một đoạn, nhìn thấy cô bạn cùng bàn hồi lớp năm đang chạy chơi dưới nhà tập thể của cô ấy. Cô bạn ấy rất xinh, giờ tôi vẫn nhớ mặt cô ấy dù lần ấy là lần cuối cùng tôi nhìn thấy cô ấy, cô ấy chuyển nhà và sau này không bao giờ gặp lại. Cô ấy tên là Quỳnh Anh. Khi mẹ đèo về đến nhà, tôi chui tọt vào một góc và chơi một bản nhạc với lòng xúc động xốn xang. Cảm giác ấy không quên được, vì đó là lần đầu tiên tôi biểu diễn một bản nhạc, dù là với khán giả tưởng tượng. (Nghĩ lại thấy mình đa tình quá).

Chơi nhạc, mỗi lần lên sân khấu là một thử thách. Nó khác với chơi một mình, hoặc tập cùng bạn bè, hoặc cầm đàn chơi giữa khi uống rượu nổi hứng. Lên sân khấu là không được phép sai, chả may sai thì không được dừng lại vẫn phải chơi tiếp, phải rất tập trung để làm được điều đó. Khán giả luôn là áp lực cực lớn. Mà lại còn phải chơi hay, phải làm chủ được mình và tự mình phải nghe lấy tiếng đàn của mình, mình thấy hay thì khán giả mới thấy hay được. Dân pro thế nào tôi không biết nhưng dân chơi amateur là như vậy.

Tôi đã biểu diễn trong lớp 7 trường Tô Hoàng của tôi. Tôi đã chơi ở sân trường cấp ba của tôi. Tôi đã chơi trước sinh viên toàn trường đại học của tôi. Tôi đã sang trường đại học khác để chơi. Tôi đã chơi ở quán cùng với các anh lớn. Tôi đã chơi trong quán bar Việt cộng ở Nga lợn với các chú em tôi. Có thể nói là với dân nghiệp dư, dù tôi thuộc loại trình kém nhất nhưng lại là một trong những thằng đứng sân khấu nhiều nhất.

Nhưng có hai sân khấu mà tôi nhớ mãi.

Một lần là sân khấu trường đại học của tôi. Tôi đã đứng nhiều lần trên sân khấu trường Bách Khoa nhưng đêm đó là đáng nhớ nhất. Chúng tôi đã chơi nhạc ròng rã từ bảy giờ tối đến bốn giờ sáng, hơn một trăm bài các thể loại. Có những bài chưa chơi bao giờ. Có những bài chơi chỉ vì thằng năm dưới ở khoa nào không biết cứ cầm chai rượu tu rồi vật nài, anh cứ đánh một hai câu dạo đầu thôi là em phê rồi, đoạn sau đó em tự nghe trong đầu em tự phê, đéo cần anh đánh nữa. Rồi từ trại của mình chúng tôi leo lên luôn sân khấu giữa, tất cả mọi người đều theo nghe chúng tôi, và chúng tôi đã chơi một lần cực kỳ xuất sắc, bên dưới là cả nghìn khán giả, có những thằng trèo lên cây cởi trần ra để vẫy áo. Đó là cái cảm giác mà kể cả dân chuyên nghiệp cũng ít khi được hưởng. Tới sáng, lục tục ra về, lên mạng check mail thì được xem biến cố 11/9.

Một lần là sân khấu trường cấp ba của tôi. Kỷ niệm thành lập trường, chúng tôi về với tư cách là những cựu học sinh. Lên sân khấu chơi nhạc. Chúng tôi chơi The man who sold the world của Nirvana, và chơi tiếp bản And I love her của Beat. Xong, cả trường hâm mộ chúng tôi, tôi và thằng bạn thân của mình, thằng vocal, vênh mặt đi một vòng các lớp xem có em nào xinh đẹp không. Chúng tôi làm quen với hai em, xinh nhất ở trong cái đám teen teen cấp ba ấy.

Hai thằng chúng tôi quen hai em ấy cùng một ngày, không, cùng một giây. Nhiều năm sau, hai thằng chúng tôi lấy vợ, không thằng nào đi đám cưới thằng nào được, vì đám cưới cùng ngày cùng giờ, phong bì khỏi đưa vì cộng trừ về không. Mỗi thằng lấy một em. Sau bao cuộc bể dâu, những lằng ngoằng tình ái, cuối cùng cái duyên là như thế. Hai cô bé lớp 11 gặp chúng tôi trưa hôm đó, một cô thì đẻ cho tôi một bé trai và vừa rồi là một bé gái, cô kia thì đẻ cho thằng bạn tôi một bé gái và sắp sửa là một bé trai. Thật là kỳ ảo.

***

Tôi bỏ đàn đã nhiều năm. Dù trên tường trước mặt tôi bây giờ vẫn là cây guitar điện mua ở công viên ВДНХ Moscow, một cây classical vợ tặng từ hồi mới lấy nhau, một cây acoustic mua năm rồi nhân dịp cãi nhau với vợ, nhưng tôi rất ít khi sờ đến chúng.

Một là vợ con rồi bận rộn, nhà thì chật cầm đàn lên là y như rằng thằng ôn con 2 tuổi nó chạy ra trèo lên lòng đòi chơi cùng. Hai là chẳng có mục đích gì để chơi nhạc. Bận rộn quá cầm đàn lên gãi gãi rồi lại thấy chẳng có vị gì lại treo lên tường.

Nhưng hôm nay nghe cô bạn nói xong, chiều về nhà lập tức lấy đàn ra chơi lại. Những nốt nhạc và những bài hát cũ dần dần trở lại. Đôi tay cứng quèo mềm ra nhanh chóng. Và từ ý định sẽ chỉ chơi một tẹo thôi cho vui, thì giờ lại muốn chơi hai ba bản thật hay thì mới chịu.

Giờ này vợ con đều ngủ cả. Đàn cũng vì thế không thể chơi được nữa. Vì thế viết vào đây để đỡ thèm.

Written by Tequila

October 10, 2011 at 5:32 pm

guitar 2 – Lịch sử rock và các guitar heroes

with 3 comments

Trước khi nói tiếp về cách chơi guitar gỗ dòng vỉa hè, tôi xin bàn trước một ít về nhạc rock, về cây guitar điện và 108 vị anh hùng Guitar. Tại sao lại chuyển sang chuyện này? Bởi vì không nói về nhạc rock thì không thể hiểu vì sao cây guitar lại là một nhạc cụ đáng say mê trong nền âm nhạc thế giới thế kỷ 20 và cho đến nay cũng vẫn vậy.

Không thể phủ nhận vai trò của rock trong nền âm nhạc thế kỷ 20. Khi nói về nhạc rock thì người ta hay tìm hiểu về các dòng rock: rock cổ, hard rock, metal, heavy metal, deth metal, alternative rock… quá nhiều cách phân loại và ngay cả những dân nghe rock cũng dễ bị chìm nghỉm khi wiki hay google. Theo tôi, lịch sử phát triển nhạc rock là lịch sử phát triển của cây guitar điện.

Thời điểm người ta bắt đầu dùng bộ khuếch đại âm thanh gắn vào cây guitar gỗ để biểu diễn, là thời điểm mà như trong Thủy Hử thì cái lọ thủy tinh được mở nắp và 108 ngôi sao bay ra phát tán lên trời. Thời gian 108 vị anh hùng đó lớn lên từ những đứa trẻ con, là thời gian mà các kỹ sư nghiên cứu phát triển các bộ khuếch đại âm thanh gắn trên guitar. Kỹ thuật làm đàn điện ngày càng phát triển, giới hạn thể hiện của cây guitar điện càng được mở rộng. Đầu tiên chỉ như một cây guitar gỗ kêu to trong dàn nhạc, sau là tiếng đàn được làm cho méo đi thông qua bộ phơ (fuzz), sau nữa là khả năng phát ra những âm thanh ì èo như cưa máy, sau nữa là tiếng gì cũng có hết. Đỉnh cao của kỹ thuật làm đàn điện dẫn đến đỉnh cao của kỹ thuật chơi đàn điện: metal. Đỉnh cao theo nghĩa một dàn nhạc lúc này chỉ còn cần một cây bass một cây guitar core và một cây guitar solo, cộng thêm bộ trống. Ba cây guitar là thành một dàn nhạc hoàn hảo và hùng tráng khiến người ta phê dến vỡ tim.

Sự phát triển của kỹ thuật làm đàn, cộng với tài năng của 108 anh hùng Guitar, đã làm nên nhạc rock của thế kỷ 20. Nếu bạn chịu khó wiki về các ban nhạc rock, nhất là các cây guitar chủ đạo của các ban này, các bạn sẽ thấy những liên hệ như trong Thủy Hử. Năm này anh A gặp học đàn của anh B, rồi gặp anh C ở đâu đó lập thành ban nhạc, kết nạp thêm anh D, sau anh D lại bỏ đi chỗ khác lập ra ban nhạc khác… Ví dụ như trường hợp của Metallica: tay guitar/ca sĩ Hetfield gặp tay trống Ulrich trên báo rao vặt, sau đó kết nạp thêm tay guitar Dave Mustaine và một tay chơi bass. Anh Mustaine sau đó đổ bia lên đàn của anh chơi bass, anh chơi bass bỏ đi. Không lâu sau Hefield và Ulrich bất hòa với Mustaine vì anh này quá bựa. Mustaine bỏ đi, lập nên band metal huyền thoại Megadeth đại diện cho dòng Thrash Metal. Metallica của Hetfield và Ulrich (và Kirk Hammett thế chân Dave Mustaine), với tính cách “ôn hòa”, hướng tới khán giả hơn là cái tôi, làm thương mại tốt cho đến giờ này vẫn làm các live show đông nghẹt khán giả.

Các vị Guitar Heroes tính cách rất khác nhau, chơi nhạc rất khác nhau. Như anh Jimi Hendrix học đàn trong chuồng lợn, thuận tay trái mà lười/không biết đảo dây đàn nên tự chế ra kiểu chơi guitar riêng, bị đuổi khỏi ban nhạc đầu tiên vì tự dưng làm luôn 20 phút solo, sau anh chả thèm chơi với anh nào, lập band riêng cứ một mình đứng oánh cho sướng. Đến trẻ trung đời cuối như anh Kirt Cobain, luôn ước ao mình là thằng đồng tính mà không được, lập band Nirvana, trong band có thằng bạn đánh bass khi biểu diễn cứ nhảy tưng tưng như thằng dở người. Sân khấu nhạc rock có cả những anh chàng công tử lịch lãm như Eric Clapton cho đến những con bệnh như anh Ozzy, mỗi người mỗi vẻ kể không bao giờ hết.

Nhạc rock, trống đánh nặng tay hết cỡ, bass hùng tráng hết cỡ, và tiếng kim loại chói lói của cây guitar solo… là thứ âm nhạc thể hiện tận cùng cảm xúc của giới trẻ. Bọn hâm hay gọi rock là thứ âm nhạc nổi loạn. Thực ra các anh không hề nổi loạn, các anh chỉ không chịu được cái giữa chừng. Đã buồn là buồn hết cỡ, buồn vãi đái, đã vui là vui phát điên. Cây guitar điện của các anh mà mô tả tình yêu thì chỉ thích hai thái cực, khoái cảm tột bực hoặc đau khổ chết thôi, những cung bậc ở giữa để bọn Jazz, Pop, Country thể hiện. Xem video một buổi biểu diễn nhạc pop của anh Julio Iglesias thì thể thấy anh Julio có thể lấy nước mắt của các mẹ. Nhưng xem các anh Guitar Heroes biểu diễn thì thấy các anh có thể cởi được áo lót của các cô gái. Hình ảnh một cô gái trẻ ngồi trên vai người yêu, nghe đoạn solo phê quá bèn cởi áo ngực ra vẫy, là hình ảnh hùng tráng thể hiện quyền lực của cây guitar điện trong tay các anh.

Nhạc rock và metal đã đi đến tận cùng. Các vị anh hùng guitar, nhiều anh đã chết, các anh còn sống thì đã già. Già các anh chơi kiểu già, không phô diễn kỹ thuật, thậm chí chơi đơn giản như người mới chơi đàn. Nhưng nghe tiếng đàn của các anh người ta vẫn thấy ánh sáng của tuổi trẻ các anh và bạn bè các anh. Tiếng guitar của các anh giờ đây nhẹ nhàng như lời kể chuyện. Chuyện kể rằng các anh đã đưa tiếng guitar đến mọi nhà, các anh là những nhà truyền giáo đã đưa tình yêu cây guitar đến mọi ngóc ngách của trái đất. Kể rằng giờ đây khi đưa một cây guitar cho một cậu trai, hướng dẫn cậu ấy một vài kỹ thuật và dạy cậu chơi một vài đoạn nhỏ của các anh, tức là đã dẫn cậu ấy đến với miền đất của các anh và bạn bè các anh, miền đất mà đã từng đến sẽ không bao giờ quên được.

Written by Tequila

November 9, 2010 at 6:45 pm

Guitar 1

with 2 comments

(Nhân đọc seri Guitar bên blog bạn Hiệp, tôi cũng bắt chước. Xin trình bày rằng chuyên môn về guitar của tôi theo một môn phái khác với các bạn chơi guitar chính thống, tạm gọi là Môn phái guitar vỉa hè).

Guitar là một nhạc cụ rất phổ biến, google hoặc wiki là ra nhiều thông tin về lịch sử và phân loại đàn guitar. Nhưng đơn giản thì người ta phân guitar thành hai loại cơ bản, guitar điện và guitar gỗ. Guitar điện nói sau, nói guitar gỗ trước. Guitar gỗ thì được phân thành hai loại chính là guitar Việt Nam và guitar ngoại.

Cách phân loại guitar gỗ như trên rất phổ biến ở Hà Nội những năm cuối 90. Guitar ngoại hiếm và đắt, trừ sinh viên trường nhạc và bọn con nhà ra, thì những thằng chơi guitar vỉa hè tuyệt nhiên không biết đến guitar ngoại. Guitar Việt Nam thì ai cũng có quyền sở hữu, phân loại Guitar Việt Nam thì phân theo mức giá: loại 300k, loại 200k, loại 70k… cá biệt có những con guitar chỉ 20-30k. Thông thường anh em ta hồi đó chơi loại 200k là hoành tráng, còn hầu hết là loại đàn vô giá do xin được cây cũ về đem sửa.

Sở hữu một con guitar Việt Nam, ta sẽ biết rất nhiều về cây đàn guitar. Thế nào là phím bị tẹt (phím tẹt chia làm 2 loại là phím tẹt những vẫn kêu được và phím tẹt hẳn không kêu), thế nào là phím lệch, thế nào là cần cong thế nào là cần thẳng, thế nào là ngựa đàn cao thế nào là ngựa đàn thấp (ngựa cao thì lấy dũa mài bớt còn ngựa thấp thì ta cần chèn thêm một thanh thép cho cao) vân vân… Một con đàn guitar chơi được, tức là tập hợp các lỗi của nó nằm ở mức chấp nhận được: phím tẹt một số chỗ ko quá quan trọng, dây hơi cao nhưng không đến nỗi quá đau tay, tiếng hơi phô ở mức nghe tinh thì mới biết. Vì thế, một tay chơi guitar Việt Nam kinh nghiệm thường được bạn bè nhờ đi chọn đàn. Cách chọn đàn khác hẳn cách chọn đàn ngày nay, hồi ấy chọn đàn có nghĩa là đánh giá các lỗi chi tiết và cho điểm tổng thể con đàn. Cuối cùng, giữa các con đàn coi là được, thì đánh thử con nào kêu to hơn ta lấy. Kêu to là tiêu chí quyết định. Bởi nếu thợ làm đàn làm cẩn thận, thì hạn chế được tương đối các lỗi. Riêng kêu to hay kêu bé thì thợ đàn Việt Nam tuyệt nhiên không làm chủ được, không hiểu sao!

Còn có thể phân loại chi tiết hơn là guitar dây sắt hay guitar dây nilon. Nhưng cách phân loại này không phổ biến, do đàn Việt Nam mà căng dây nilon thì khi đánh lên chỉ nghe thì thầm dịu êm như gió. Dây nilon chủ yếu chỉ căng cho đàn ngoại. Còn đàn Việt Nam, chơi quạt chả đệm hát hay chơi cổ điển, đều trên dây sắt.

Đàn guitar Việt Nam, với những tính chất nêu trên, có tính cá thể rất cao. Một con guitar Việt Nam là riêng, là duy nhất. Khi bạn sở hữu một con guitar Việt Nam tức là bạn có một thứ không ai khác có. Nói không ngoa, con guitar mà bạn sở hữu sẽ quyết định cách chơi đàn của bạn. (Nhân điểm này, tớ phỏng đoán rằng bạn Hiệp phò ngày xưa tập chơi đàn trên những cây guitar Việt Nam dây cao và đánh khá đau tay. Vì vậy cho đến nay bạn quạt chả hay chạy ngón đều hơi chặt tay và vì thế hơi thiếu mềm mại. Còn tớ, với năng khiếu trời phú, nếu cầm đàn lần đầu tiên mà đã được sờ vào con Yamaha thì giờ này chắc kỹ thuật đủ để chơi cover hết nhạc của Eric Clapton hay Mark Knopfler. Vấn đề khác biệt giữa anh em ta và bọn Eric, Mark… hị hị chỉ có vậy thôi).

Phải nói rằng, mặc dù guitar Việt Nam có nhiều phẩm chất quý báu như vậy, nhưng 100% các tay guitar vỉa hè khi đã có trong tay guitar ngoại thì chia tay luôn guitar Việt Nam. Guitar ngoại tiếng tốt dễ chơi và nói chung không có gì để chê cả. Thỉnh thoảng các tay guitar vỉa hè gặp được con guitar Việt Nam ở đâu đó, cũng chơi gọi là chào người cũ, nhưng khó lòng chơi lại được như xưa. Thôi thì mỗi thời kỳ mỗi khác.

Không rõ anh em sinh viên hiện nay đã nhiều người chơi guitar ngoại chưa. Nhưng tôi vẫn thấy ở Bách Khoa có ông già bán đàn guitar Việt Nam ở cổng ký túc, nên chắc chắn guitar Việt Nam vẫn có sức sống mãnh liệt. Giờ này, có lẽ đàn rẻ nhất là 500k, và có lẽ cũng ít lỗi hơn đàn hồi xưa. Chắc chơi cũng được không mất công chọn lựa nhiều lắm. Dù sao từ thời tôi sinh viên đến giờ đã 10 năm, mà nước mình phát triển tuyền 7-8-9%/năm, công nghệ làm đàn chắc cũng hơn trước nhiều rồi.

Written by Tequila

November 9, 2010 at 10:03 am