Teq's Blog

Bức tranh Đôi cuồng mã

Tối nay ngồi làm việc lung tung, bật youtube nghe nhạc cổ điển, chả để ý đến đang nghe cái gì. Bỗng đâu sau một đoạn dài dài lạ lạ, thấy có đôi nét piano quen quen, rồi bùng ra một trường đoạn quen thuộc mà đã nghe từ hàng nghìn năm nay, là concerto số 5th “Emperor” của Beethoven.  Hóa ra tôi nghe nhiều lần khúc này nhưng toàn nghe một chương chứ chưa nghe hoặc không nhớ đến cả bản concerto. Nhạc của Beeth mạnh mẽ và có sức lôi cuốn như thế nào khỏi bàn, và thế là lại phải mở blog ra viết.

Tôi hay bị âm nhạc dẫn dắt kiểu như vậy. Như kiểu bây giờ, nó bắt tôi viết một tí rồi mới có thể đi ngủ, mà chả biết viết cái gì. Thôi kể một chuyện.

***

Bức tranh đôi cuồng mã

Tối hai chín Tết, bạn Hiệp tới nhà tặng vợ chồng tôi một bức tranh mà chàng vẽ quẹt quẹt bằng máy tính, một bức tranh con dê Ất Mùi trông rất dê và hóm. Chàng bảo, bức này vốn không phải bức tặng vợ chồng bạn, nhưng Tết nhất in không kịp nữa, cứ tặng tạm bức này đã, sau Tết tớ in bức kia ra tặng tiếp. Chúng tôi mừng rỡ, bởi bức tranh quá đẹp. Nhưng chàng còn xách theo một cái khung tranh to đùng, và một cuộn giấy dó.

Hiệp nói, bức này là tớ vẽ để tặng đại ca Yên. Tôi bảo, tặng Yên đại ca thì sao không mang sang đó trước đi, rồi hẵng quay về đây. Hiệp bảo alo thấy Yên chưa về, mà tớ phải căng lên trước xem thế nào đã, vì Yên đặt hàng tớ vẽ ngọn núi, mà khi đặt bút tớ vẽ thành ngựa. Thế là chàng ngả cái khung tranh ra giữa nhà, rồi cùng chúng tôi trải tấm giấy dó lên, dán, đóng khung lại, dựng lên tường ngắm. Đó là một bức tranh đẹp, bạn Hiệp dạo này vẽ cái gì cũng đẹp. Nét bút lông của chàng mạnh và bay, có cái gì đó mạnh mẽ lại có cái gì đó không vững vàng, ắt là vẽ lúc say say. Tôi bảo, thôi để đó đã, lên phòng tôi uống rượu đã. Và chàng là vị khách đầu tiên quá bộ lên phòng làm việc của tôi (gọi thế cho oai, tôi chả bao giờ làm việc ở nhà), nơi có giá sách và bộ máy tính và đôi loa, là toàn bộ những nhu cầu của tôi cho hang ổ của mình.

Chúng tôi ba đứa, hai vợ chồng tôi và Hiệp, ngồi cưa với nhau nốt chai grappa vợ chồng uống dở một nửa, rồi xơi hết luôn nửa chai tequila tôi đang uống dở một nửa. Rượu ngon bạn hiền, đêm cuối năm thích hợp để ngồi nhâm nhi nói những câu chuyện cũ. Khi hết rượu thì cũng đã ngà say, alo thấy Yên đại ca đã về nhà, bèn nói với nhau thôi giờ vác tranh sang tặng.

Nói đôi nét về Yên đại ca. Yên hơn tôi một tuổi, vốn biết nhau từ nhỏ lớn lên trong khu, sau là bạn đá bóng, sau nữa thành sư phụ. Tôi tôn Yên làm sư phụ kể từ ngày mười ba năm trước ngồi chè đá sau trận bóng với Yên, Yên chém gió hai tiếng đồng hồ vạch ra cuộc đời tôi mà ứng nghiệm cho đến bây giờ. Tôi mang các bạn mình giới thiệu với Yên, sau các bạn đều tôn Yên làm đại ca cả. Nhưng đại ca chuyên trị nói những điều nặng như búa bổ, toàn là hardcore, nên anh em hôm nào khỏe mới dám đến gặp, hôm nào đầu óc vốn đã nặng nề, thì tránh và chỉ gặp lẫn nhau nói nhảm mà thôi.

Tôi và Hiệp, hai thằng chân nam đá chân xiêu khiêng bức tranh qua đôi con ngõ ngắn ngủn, sang tới nhà Yên. Đại ca oai vệ ngồi chờ. Chúng tôi đặt bức tranh dựa vào tường, đối diện chỗ ba thằng ngồi. Yên ngắm một lúc, chúng tôi hồi hộp chờ đợi, rồi mấy phút sau bảo, tranh xấu đéo tả.

Bức tranh đột nhiên trở nên xấu trong mắt chúng tôi. Yên đã bảo xấu, thì có nghĩa là xấu, đéo thể cãi được. Cho dù bức tranh đó đẹp đi nữa, nhưng ở một góc tư duy nào đó mà Yên dẫn ra, thì nó xấu. Yên nói, bức này thằng Hiệp vẽ khi say, bố cục này là của người say, nét mực tàu này là phết ra từ tay người tâm đang loạn. Hai thằng chúng mày có thấy không, con ngựa đực là con đen đúng không, đang tung vó mà đàn áp con ngựa cái màu trắng, mẹ kiếp mà nó còn đang cắn cổ con ngựa trắng. Thằng Hiệp vẽ thì đẹp rồi, anh công nhận là đẹp, nhưng bức tranh này gây một cảm giác rất xấu.

Chúng tôi, sau khi uống nửa chai grappa và nửa chai tequila, thì độ thẩm thấu tư duy đã trở nên bất phàm, nói một hiểu mười, lập tức hiểu rằng Yên nói đúng. Chúng tôi lại uống một cái rượu gì đó của Yên rót, và vừa nói chuyện vừa ngắm tranh. Rồi tôi bảo, thế đéo nào mắt con ngựa đen đang đẹp, bạn lại ngoằng một nét tròn khắc cái hốc mắt nó, bạn biết tớ nghĩ đến cái gì không, nghĩ đến đôi mắt của Ivan Hung Đế trong bức tranh vẽ cảnh hắn say rượu giết con trai rồi ôm con trợn mắt nước mắt như máu. Hiệp bảo, tớ biết bức đó. Rồi uống một tí nữa, tôi lại bảo, bạn biết không, tớ thấy cái chân con ngựa đen, giờ mới nhìn ra, nó hoàn chỉnh là một con chuột đang gặm chân con ngựa. Quả thế, con chuột hoàn chỉnh cả mắt răng tai chân và đuôi. Yên bảo, con ngựa đen này không lành, nó sẵn sàng đạp tất cả để đi nhưng là để đi tới nơi đen tối. Treo tranh này trong phòng làm việc thì nó sẽ khiến ta làm điều không đúng, mà treo ở nhà thì vợ chồng ắt có chuyện.

Tốt nhất, uống đi, anh đéo nhận tranh này, mà chúng mày cũng đừng có mang về nhà, vứt đi, hoặc đốt mẹ nó đi. Chúng tôi hoàn toàn đồng ý. Uống thêm vài ly, chia tay Yên, hai thằng lại loạng choạng ngất ngư khiêng bức tranh ra đường.

Tôi bảo Hiệp, nói vậy chứ, tranh này hủy đi thật phí phạm, hay bạn cho tớ, tớ về tớ treo, tớ cũng sợ đấy nhưng chắc tớ cũng đủ dũng cảm. Tranh này treo trong phòng tớ, nó sẽ nhắc nhở tớ nhiều điều. Hiệp nói, không, tớ sẽ mang về nhà. Ra đến đầu đường vẫy taxi, tôi vẫn cố bảo, thôi bạn cho tớ đi. Chàng vẫn lắc đầu, bảo, nếu có duyên một lúc nào đó nó sẽ là của cậu. Xe đến, tôi giúp chàng đưa bức tranh khổ to vào được trong cái taxi cụt đuôi bé tí, rồi nhìn cho đến khi xe chàng khuất bóng sau ngã tư vắng hoe đêm giáp Tết. Tôi thấy lòng nửa vui nửa buồn như thể nhớ lại được rằng, cách đây một nghìn năm chúng tôi đã chia tay như thế, vào một ngày giáp tết, bạn đến nhà uống say rồi nhìn theo bạn ngật ngưỡng gục gặc lên ngựa nước kiệu khuất bóng sau rặng cây.

Ngày 2 Tết, Hiệp lại sang nhà. Chúng tôi ba người, chàng và hai vợ chồng tôi, lại uống với nhau một chai rưỡi tequila. Say lướt khướt. Nói về bức tranh, Hiệp bảo tớ đã quyết định treo nó trong nhà rồi lại gỡ xuống, không hợp. Chẳng nói nữa, hoặc nói rất nhiều, chỉ vợ mới có thể tường thuật chứ hai thằng uống chừng đó là chả còn nhớ nói nhau những gì. Say quá.

Ở thời buổi này, hai thằng say thì chào nhau thế nào. Đêm 2 Tết đó, chúng tôi, do âm hưởng của bức tranh Đôi cuồng mã, và chai rưỡi tequila, mở cổng ra, tôi đứng cạnh cổng, Hiệp đứng cạnh con xe máy, hai thằng khum bàn tay trước trán vái chào nhau  như phim chưởng Tàu. Lòng tràn ngập sự thương mến trọng thị và tự hào vì sống trên đời được thằng này coi thằng kia là bạn, chúng tôi vái chào nhau thêm hai lần nữa, rồi Hiệp mới thượng mã mà đi. Người tỉnh mà nhìn thấy chúng tôi, ắt cười lên hô hố, bố tiên sư hai thằng dở. Nhưng tôi hôm sau tỉnh rượu, nghĩ lại hành động lúc say, lòng vui không tả xiết.

Sống ở trên đời, biết trọng nhau vì những câu chuyện vớ vẩn bông phèng mà người đời chẳng ai làm thế, có phải là vui biết mấy.

***

Viết về bức tranh Đôi cuồng mã và kể về tình bạn này vào blog đầu năm, kể cũng thích hợp. Đầu năm người người thường đi chùa lễ Phật lễ Thánh để mưu cầu. Mưu cầu thì ai chẳng mưu nhưng mưu quá chẳng phải là vô mưu à. Chúng ta đằng nào chả phải cày cuốc mưu lợi đến rạc cả người, có mấy khi được bay bổng núi non mây gió sông dài trăm khúc đường xa vạn nẻo với bạn bè tri kỷ. Nếu có mưu, nên mưu điều đó, mà đó mới là khó, vì muốn được thế không thể thiếu tiền, chi dùng gia đình con cái ăn học rồi còn lấy le với người đời.

Bạn Hiệp, chàng vẽ ra Đôi cuồng mã đã thống khoái lúc vẽ. Tôi lại thống khoái khi cùng chàng đưa tranh vào khung, rồi uống rượu rồi vác tranh đi tặng. Lại cùng thống khoái khi người được tặng phát biểu rành mạch, tranh xấu đéo tả. Rồi lại cùng khoái lạc khi vác tranh về rồi cứ xin lẫn nhau, cảm thấy mình đều đủ dũng khí để treo nó, rồi khi tỉnh rượu lại khoái vì không treo tranh nữa. Rồi vì những chuyện đó mà dẫn đến phải vái nhau rởm rít đến quá cả phim chưởng, thật là hạnh ngộ.

Viết thế này cứ như thể chúng tôi gặp nhau suốt và rượu chè liên miên. Thực tôi cũng không biết đã uống say với nhau được bao lần. Nếu mà uống tay đôi chắc chưa đủ nửa số ngón một bàn tay, suốt hơn mười năm dài coi nhau là bạn.

Entry đầu năm này dành cho bạn, bạn Hiệp phò, và cũng dành cho tớ, cũng dành cho các bạn của chúng ta, những kẻ cô đơn kiêu ngạo luôn dặn nhau hãy sống sao cho thật rởm rít nhố nhăng, đừng có làm điều gì mà tự mình nghĩ là tử tế, bởi định bụng làm điều gì tử tế thì tức là đã thiếu tử tế rồi.

Lại nhớ đêm nào, bên cửa sổ tầng 4 số 8 Ngô Quyền huyền ảo, giáo sư Hà Dũng Hiệp đăng đàn, bằng tất cả trí tuệ và sự trang nghiêm của chàng, thuyết trình cho anh em nghe và xem những bức ảnh sex qua các thời kỳ lịch sử. Anh em chống cằm chăm chú. Các bức ảnh, cái thì dịu dàng cái thì tục tĩu cái thì thô thiển cái thì rạng rỡ, cái phũ phàng cái thì ân điển. Cái nào cũng cởi truồng.

Những con số – Le brothers

Hà Nội hôm nay ngập nắng. Chả bù cho Huế hai ngày vừa rồi, ngập mưa. Hai ngày ở Huế, chẳng đi được đến đâu, mưa suốt. Nhưng mục đích của chuyến đi, là xem một cái triển lãm, thì lại đạt được. Đó là một triển lãm nghệ thuật đương đại, mà tôi – một kẻ rất hãi những chữ leng keng như “nghệ thuật” hay “đương đại”, thấy rất hay. Đến nỗi về tới nhà phải viết cảm nghĩ ngay sau khi ăn bát bún lót dạ.

Hai anh em sinh đôi, Lê Ngọc Thanh và Lê Đức Hải, là bạn của vợ tôi. Đúng ra tôi mới chỉ biết đầy đủ họ tên của hai anh này khi đến triển lãm, trước đó chỉ biết là Thanh – Hải. Hai ông này hình dung cổ quái, cổ quái quá phim cổ trang Tàu. Lúc mới gặp tôi tưởng như hai ông này cổ quái một cách cố tình bởi nghệ sĩ thì nó phải cổ quái mới oách. Sau này biết hơn, thì thấy hai ông này tự nhiên đã cổ quái, và phải làm nghệ thuật bởi không một công việc nào khác trên đời có thể thỏa mãn sự cổ quái đó.

Là một cặp song sinh, bọn hắn rất giống nhau, gặp tới lần thứ tư thứ năm tôi mới có thể phân biệt được gã nào là gã nào. Khi gặp bạn bè, hai gã nói rất nhiều và to, cướp hết phần nói của người khác. Ban đầu tôi thấy hễ nói một câu, thì Thanh nói nửa câu Hải nói nửa câu còn lại. Sau này thì thấy Thanh chỉ nói 1/3 câu còn Hải nói 2/3 câu.

Hai ông này có số má trong làng nghệ thuật bây giờ. Và việc tôi, thông qua vợ, được hai gã coi là thằng em thằng bạn, tôi tự thấy là điều hãnh diện. Và vì lẽ đó nên tôi mới cất công tháp tùng vợ đi Huế dự triển lãm năm nay của hai gã, mặc dù tôi hoàn toàn không có một kiến thức gì về hội họa, về những thứ rổn rảng như performance art, installation art…

***

50baff1d4c7f3cb570784a620da7c8cb.web

Chúng tôi tới Huế trước triển lãm một ngày, tới chơi gallery của hai anh ở phố Phạm Ngũ Lão. Sau khi đưa thằng con hai tuổi rưỡi đi ngắm tranh trong gallery, ngắm tranh y như cách thằng con ngắm, tranh này có con cá, tranh này có con mèo, tranh này có con trâu… thì tôi bắt đầu ngồi đọc những trang viết in trên sách giới thiệu triển lãm, trên web, trên blog một số nhà phê bình nghệ thuật.

Cái tôi đọc được rất mơ hồ. Những văn bản ấy là tập hợp của những từ khóa nghệ thuật. Giống như trong báo bóng đá thì những bài phân tích là tập hợp của những từ khóa như “chiến thuật”, “miếng”, “phong độ”, “bản năng”, “bắt bài”, “tinh tế”, “chiều sâu”… thì các bài phân tích về triển lãm Những con số là tập hợp của những từ mà tôi không hiểu lắm như “chiều kích”, “ẩn dụ”, “không gian”, “biến cố thị giác”, “tiếp cận”, “siêu ngợp”, “phi cụ thể”… Tóm lại khi đọc xong một loạt bài viết, thì tôi kết luận rằng không thể dựa vào những bài viết này để làm bản đồ khi đi xem triển lãm.

Tối đó, chúng tôi được mời đến một bữa tiệc rất đông người, tổ chức tại nơi làm việc của hai anh, công xưởng sáng tác của bọn hắn. Đó là một mảnh đất rộng có vườn có ao, có hai căn nhà thấp đơn sơ. Rất đông người, tôi không quen biết ai cả vì thế tự miễn cho mình màn giao tiếp chào hỏi, và đi xem những gì có trong nhà.

Nhà sau, trên cột nhà gắn những tập giấy A4 cắt đôi, trên đó ghi những dòng chữ viết tay. Tôi đọc và thấy gần gũi hơn với mình. “Liệu có bao giờ có cái gì là sự tĩnh lặng”, “thử tưởng tượng nếu xung quanh ta không có những âm thanh đẹp đẽ mà chỉ toàn những ồn ào hay những âm thanh hoặc chói tai hoặc ghê rợn, thì cuộc sống của chúng ta sẽ ra sao”… đại loại vậy không nhớ nguyên văn. Rồi tôi được xem một cuộc trình diễn nghệ thuật (chả biết là gì) do một bà tây thực hiện. Bà ấy hai tay cầm 4 cái bút chì, vừa xem hai người đàn ông đánh cờ tướng vừa dùng 4 cái bút vạch vạch những đường nét dựa theo những cử động tay và thái độ tâm trạng của hai người đánh cờ. Ván cờ kết thúc, trang giấy chằng chịt những đường vạch bút chì, nét mạnh nét yếu, vừa giống như trẻ con vẽ bậy lại vừa giống như bản ghi điện tâm đồ loạn xạ ghi lại xung động tâm lý của người chơi cờ. Tôi thấy cái này hay phết, tôi thấy rằng xem những cái gọi là nghệ thuật cao siêu, thì tốt nhất nên xem bằng con mắt của trẻ thơ.

Tôi quan niệm nghệ thuật không phải là thứ cao siêu, hoặc ít nhất không cao siêu đến nỗi như người ta dọa nạt. Nghệ thuật biểu đạt cái đẹp. Mà cái đẹp, cũng như một người đàn bà đẹp ai nhìn cũng thấy đẹp, là thứ tự nhiên đã đẹp. Dĩ nhiên khi người ta làm nghệ thuật thì người ta dùng nhiều công cụ khác nhau để diễn tả cái đẹp. Có những thứ công cụ phức tạp, mà để hiểu thì người ta phải có kiến thức ở chút nào đó. Như trong nghề nghiệp của tôi thì tôi thích cái mà tôi gọi là vẻ đẹp của công nghệ. Để hiểu tường tận thế nào là vẻ đẹp của công nghệ tất nhiên phải hiểu công nghệ. Nhưng để cảm thấy cái đẹp của công nghệ, thì chỉ cần thấy sướng là được, như thằng con tôi hai tuổi rưỡi của tôi nghịch cái Ipad (một tác phẩm công nghệ đẹp). Sướng là được, không cần hiểu.

Tôi quyết định hôm sau sẽ đến xem triển lãm theo cách thằng con tôi nghịch Ipad, xem những tác phẩm của hai gã có làm tôi sướng không.

***

Và tôi đã sướng.

***

1945. Chén và đũa.

Chen-dua-anh-4

Đây là một góc của tác phẩm sắp đặt Chén và đũa 1945. Có 1945 bộ bát đũa, xếp nhiều hàng trên một tấm chiếu rộng mấy chục mét vuông, mỗi chiếc bát được sơn son thếp vàng bên trong và viết số 1945, trên mỗi bát có một đôi đũa son. Đứng xa sẽ thấy 1945 bộ bát đũa sắp hàng, đứng gần sẽ thấy mỗi bát có một con số 1945 không số nào viết giống số nào.

Người ta bảo rằng đây là sự tưởng niệm về quá khứ hai triệu người chết đói, rằng có tính tâm linh, rằng có tính nhắc nhở, rằng là sự kết nối đến quá khứ. Chắc rằng đây là khởi đầu ý tưởng của các tác giả. Nhưng ý tưởng của tác giả là của tác giả, ý tưởng của người xem là của người xem. Rõ ràng đây là thứ nói về năm 1945 khi hàng triệu người chết đói và những cái bát đũa như thể đặt trên quan tài, chỉ thiếu quả trứng nắm cơm. Đứng nhìn một lúc, bỗng tôi thấy kinh ngạc khi nghĩ rằng nếu thay 1945 bằng 1979, tức năm sinh của tôi, thì đây sẽ trở thành nghĩa trang của mình và những bạn bè cùng năm sinh với mình. Có ý nghĩ đó rồi thì càng nhìn càng thấy hãi. Nếu đây không phải buổi khai mạc triển lãm, rất đông người, nếu tôi ở đây có một mình ban đêm và nhìn những cái bát 1945 này, tôi sẽ thấy toàn ma. Mỗi người 1945 chết đói là một con ma, mỗi con số 1945 viết khác nhau sẽ ra những con ma khác nhau. 1945 con ma giống nhau mà khác nhau ngồi trên chiếu. Nhưng sẽ còn kinh hơn nhiều nếu đầu mình lại cứ thay 1945 bằng 1979, như thế thật vãi đái và thay vì tôi phải xem những bóng ma quá khứ thì sẽ phải xem những bóng ma tương lai.

Lần đầu tiên tôi biết rằng, hóa ra nghệ thuật sắp đặt của mấy bố nghệ, cũng có thể điều khiển tâm trạng người ta giống như một thằng kéo violin giỏi có thể kéo trái tim người ta ra khỏi lồng ngực mà bóp.

***

1991. Giường nội trú.

Untitled

Đây là tác phẩm Giường nội trú.

Ảnh này không phải ảnh ở triển lãm, ở triển lãm là một căn phòng rộng trắng toát kê hai chiếc giường như thế này. Không gian tốt đủ để xem.

Đối với tôi con số 1991 không có ý nghĩa gì. Một cái giường sinh viên được sơn son, vẽ rồng phượng ở giát dường, treo những tấm lụa đào cũng thêu rồng phượng. Cái gường này cũng chẳng có ấn tượng gì với tôi, và tôi không hiểu ý của tác giả, dù cũng đi qua đi lại và cố lý giải thử xem nó là cái gì.

Chỉ tới khi có một thằng sinh viên Huế đi xem triển lãm, leo lên giường nằm, thò hai ngón tay hình chữ V ra ngang mặt cười để bạn nó chụp ảnh, trông rất lố bịch, thì tôi mới có được cái ý nghĩ của tôi.

Trong các văn bản mô tả triển lãm mà tôi đọc được, thì người ta bảo rằng đây là sự diễn giải quá khư riêng tư của các tác giả. Quá khứ riêng tư gì, học trên giường này, ngủ trên giường này, đánh bài trên giường này, hay bem bạn gái trên giường này…?? Tôi thì thấy việc thằng sinh viên giơ hai ngón tay nằm chềnh ềnh trên một cái giường nội trú sơn son thếp vàng, cho bạn chụp ảnh, trông thật lố bịch.

Một cái giường lởm như vậy được sơn thếp như giường vua chúa, là sự lố bịch. Hay là cái uy nghi vàng son của thiên tử, được giáng thành cái giường lởm cho bọn sinh viên nằm, là sự lố bịch. Một thằng dặt dẹo tô mình thành thánh nhân, hay là một vị thánh nhân bị đày thành thằng dặt dẹo?

Nghĩ tới đây, tôi thấy cái giường này giống như một phiên bản của Đại nội Huế vậy.

***

Nhưng mà tôi thích phim nhất.

Phim được chiếu bằng 3 cái projector, bộ ba hình ảnh xếp cạnh nhau chạy song song.

1323599852476

Untitled2

Untitled3

Bộ phim này tên là Chạm tới biển. Dài 59 phút. Hay vãi đái, không biết hay vì sao. Nghệ thuật thì nó phải cao siêu, hiểu thì còn gọi đéo gì là nghệ thuật hehe. Tôi cam đoan tác giả cũng đéo hiểu gì, hoặc ít nhất cũng không biết là mình làm ra phim này để muốn khán giả hiểu cái gì. Tác giả đâu có làm phim cho một hai thằng bạn cứt xem và hiểu, kiểu Bá Nha chi đánh đàn cho Tử Kỳ. Với bạn cứt thì uống rượu nói nhảm được rồi, cần gì làm phim cho lòe loẹt.

Đây là cho công chúng. Nhưng lại không có gì cho công chúng hiểu. Nếu muốn, tác giả đã làm cho nó dễ hiểu hơn. Có thêm ít câu chuyện, thêm ít dẫn nhập, có ít gì đấy dễ hiểu hơn cho người ta hiểu. Hoặc tác giả phải viết ra một bài diễn văn 59 trang cho 59 phút phim, để cho khán giả vừa xem vừa đọc, chỗ này bọn tao làm thế này là có ý nghĩa này, nó như này, như này… Như thế, chả đứa nào thèm xem.

Ở đây, các tác giả cứ mô tả cảm nghĩ của mình, và khán giả muốn nghĩ thế nào cũng được. Tôi nghĩ tác giả đã thành công. Bằng chứng là thằng ngoại đạo như tôi, chả hiểu gì về điện ảnh, toàn thích xem phim đánh nhau hoặc hôn nhau, cũng thích.

Trong phim có những cảnh rất oách. Như cảnh một thằng trói tóc thằng kia lên nóc khoang thuyền, buộc dây anh đỏ chằng chịt đầu mình tay chân, rồi ngồi xuống đối diện nhập thiền. Như cảnh một thằng quấn thằng kia từ đầu đến chân bằng lụa đỏ, cung kính chậm rãi như người ta quấn một cái xác ướp, rồi kéo lê cái xác ướp đỏ choét, từ dưới hố cát đi lên. Rồi cả thằng người cả cái xác bỗng sung sướng tung hết lụa đỏ chạy chơi giữa trời. Hoặc cảnh hai thằng thay phiên nhau bê vác vật lộn nhau trên con thuyền tròng trành. Rồi lại chỉ còn có một thằng giãy dụa như con sâu trong đống vải đen và vải đỏ…

Cái hay là hai thằng này giống hệt nhau (đạo diễn kiêm diễn viên là hai thằng sinh đôi mà). Một thằng mà như hai thằng, hai thằng lại chắc chắn chỉ là một thằng mà thôi. Như người ta cứ mãi vật lộn đấu tranh nhau và thỏa hiệp với nhau, mà “nhau” ở đây là chính mình và chính mình.

Biển là cái gì mà phải chạm tới. Biển là cõi tâm linh, hay là chỗ vinh hoa phú quý, là hạnh phúc tiềm ẩn khổ đau, là khổ đau mà hứa hẹn hạnh phúc, hay là biên giới của sự hiểu biết của con người và sự vô cùng của trí tuệ. Hai thằng đó, hay là một thằng đó, cứ đau đáu. Lúc thì cùng lội dưới sông. Lúc thì đi trên cát. Lúc thì tụt xuống hố. Lúc thì chênh vênh trên con thuyền. Mà con thuyền không ở ngoài khơi, con thuyền chỉ len men bên bờ nước, bên bờ cuộc sống thường nhật. Trên con thuyền, lúc thì hắn vật lộn với chính mình, lúc thì trói mình lại và thiền định. Như thể một con người, hễ đặt ra câu hỏi về giá trị và ý nghĩa cuộc sống của mình, bắt buộc phải như thế. Trừ khi chán không hỏi nữa, thì như trong phim Châu Tinh Trì, vỗ vai thằng bạn bảo “sao trông mày buồn quá zdậy, cầm tiền đi chơi đĩ cho zdui đi”. Hoặc từ bỏ hẳn và đi theo những thứ không phải cõi đời này, như một vị sư. Còn không, chỉ vài ba nỗi buồn nhỏ nhỏ, uống rượu với thằng bạn tâm giao, hoặc có lúc tĩnh lặng ngồi một mình chơi game, bụng lại tự hỏi, Biển ở đâu, sao không chạm tới.

***

Xem những thứ như thế này, không nói gì tốt hơn là nói, mà đã nói, thì nên nói ít đừng nói nhiều, mà đã trót nói nhiều, thì một lúc sau cần tự biết mà ngậm mồm lại.

Nên thôi, mặc dù còn muốn dông dài nhưng thôi không nói nữa.

Nhắc thêm một lúc, giữa khi đi xem triển lãm thì tôi vào phòng để uống rượu vang. Triển lãm có một căn phòng nhỏ để các tác giả tiếp bạn bè. Những bọn nghệ có số má, những bọn nghệ tưởng mình có số má, những bọn nghệ muốn mình có số má, đều vào đấy uống rượu vang cả. Tôi đang xem phim tới lượt hai thì phải vào bởi vì thằng con nó quậy quá, vào để cho nó cái ipad chơi cho đỡ làm phiền, tiện ngồi làm ly vang một mình, ngóng chuyện thiên hạ. Có một đoạn trao đổi rất hay.

Một chàng nghệ sỹ hỏi một em sinh viên (tình nguyện viên trong đội giúp các tác giả làm 1945 cái bát):

– Bọn em làm bao nhiêu cái bát.

– Dạ 1945 cái. Không thực ra là 2000 cái nhưng lựa vứt đi những cái xấu, để lại 1945 cho đúng số triển lãm.

– Nếu mà những cái bát này không có số 1945, thì anh sẽ bán được tất cả.

– ???

– Năm ngoái anh có đặt làm một lô bát lọ sơn son thếp vàng, để bán cho các gia đình hoặc bán cho tây. Người ta mua nhiều lắm. Bát ở triển lãm này, nếu không ghi số 1945, thì có thể bán cho khách người ta mang về nhà trưng bày hoặc để ăn trong dịp lễ tết. Bán được tiền đấy chứ không đùa đâu.

– !!!

Tôi khoái chuyện của chàng nghệ sĩ ấy quá, uống bụp phát hệt mẹ ly rượu, lại phải rót ly nữa.

Thì ra giá trị của nghệ thuật nó như vậy. Nếu không định làm nghệ thuật, không có ý tưởng 1945 cái bỏ mẹ gì cả, thì sẽ bán được tiền. Và nếu đã gán số 1945 vào, thành mẹ tác phẩm nghệ thuật, thì không thể đem bán được nữa. Hai ông anh của vợ tôi và các sinh viên nghệ thuật Huế đã dày công làm đủ 1945 cái bát đẹp và viết đủ 1945 chữ 1945 khác nhau, chỉ để người ta không thể mang các cái bát ấy ra mà ăn cơm được nữa. Nghệ thuật nó ở chỗ ấy.

1945 Chén và đũa, chỉ là bát đũa để ăn mà rồi thành ra không dùng để ăn được, chính là thành công của tác phẩm. Mấy bài viết rổn rảng câu từ, đánh bẫy người ta trong tổ hợp các từ khóa cao siêu, không bằng nhận định của anh nghệ sỹ kia, vì có số 1945 mà anh không thể bán các bát này cho người ta ăn cơm tết.

***

Entry này viết khi vừa trở về nhà từ Huế, về ăn xong bát bún là nhảy vào viết luôn. Để tới mai, tất không dám viết nữa. Nghệ thuật cao siêu quá, tuổi gì mà tôi dám bàn vào.

Chỉ là ghi lại những ý nghĩ đã có trong một chuyến đi ngắn và nhiều cảm tưởng.

ảnh đẹp

Posted in Bạn bè và những người sống quanh tôi by Tequila on October 8, 2011

Đây là một bức ảnh trong blog của bạn Hiệp, trộm về treo ở đây, đỡ phải thỉnh thoảng mò sang blog bạn Hiệp để xem. (Ảnh gốc)

6063563409_1d65fb36c3_o

Xem ảnh này, bạn phải thốt luôn một phát comment ở blog bạn Hiệp, “Ôi cái ảnh này đẹp đéo chịu được nhỉ!!”. Mọi thứ đều đẹp, mái nhà, cái đầu xe với những dòng chữ, những tấm lốp, cỏ dại, cái con bé ngồi bên trên với cái váy và khăn quàng đỏ…

Tấm ảnh này tưởng như được chụp nhiều năm trước bởi một cậu bé, bạn trai của cô bé kia. Hai đứa đi chơi vào một ngày nắng. Chợt thấy cái xe tải cũ đẹp quá, cậu trai bảo cô bé, em trèo lên ngồi cho anh chụp ảnh. Nhìn anh này, đầu gối trái cao hơn một chút, hạ cái mũi chân trái xuống… Rồi chúng sẽ ngồi hôn nhau ở ngay cái chỗ kia, cái chỗ đằng sau đầu xe và trước thùng xe, chỗ có cái cọc sắt treo túm dây diện. Mà hẳn rằng không chỉ là hôn.

Rồi biết đâu đấy người ta sẽ chụp được một tấm ảnh khác, vẫn cái xe này vẫn chỗ này, nhưng cái xe đã cũ hơn chừng mười lăm mười sáu năm, màu đỏ kia đã nhạt hơn và màu trắng đã lốm đốm nhiều mảng gỉ sắt. Một thằng tây cỡ hơn ba chục râu mọc đầy mặt, đuôi mắt dài nheo nheo dưới nắng, đội mũ lưỡi trai xanh, áo sơ mi caro. Hắn ngồi dựa lưng vào cây cọc, một chân co chân duỗi, tay gác lên cái đầu gối co. 

Trên tay hắn cầm chính cái tấm ảnh trên, cô bé váy ngắn khăn quàng đỏ nhiều năm trước. Hắn quay lại thị trấn tuổi thơ và tất nhiên đã gặp lại nàng. Khi tạm biệt nàng, hắn hiểu rằng hai con người không phải là hai cái bình thông nhau để nỗi nhớ ở bên này luôn bằng nỗi nhớ ở bên kia.

Mk ảnh thế này mới gọi là ảnh. Nhìn ảnh hồi lâu mà cảm thấy luôn nỗi buồn tiếc nhớ của cái thằng tây mà bạn vừa bịa ra.
Xin trân trọng cảm ơn bạn Hiệp phò.