Teq's Blog

Đọc sách để làm gì, hả con giai bố

Posted in Sách by Tequila on November 4, 2016

Tất nhiên mày còn quá nhỏ, thằng con giai bố ạ,  mày chưa thể hiểu được rằng lúc vợ vắng nhà là lúc mà bất kể hay dở thế nào, chúng ta nên tận hưởng. Đơn giản là sự khác biệt. Và bố mày có thể đóng cửa tắt đèn, bật máy tính nghe nhạc, gác chân lên cửa sổ, hút thuốc, lười biếng và thư giãn trong một trạng thái teo não, không nghĩ gì cả.

Thế mà mày lại phá vỡ sự yên tĩnh của bố, không gõ cửa mà vào phòng, chỉ để xin bố một điều vô lý là, cho con đọc truyện thêm 10 phút nữa. “Không được, bây giờ là 11h rồi con ạ, phải đi ngủ”. Một tí thôi mà. Không là không, đi ngủ thôi mai còn gọi bố dậy đưa con đi học cho đúng giờ. Thằng con tiu nghỉu quay đi, đi ngủ.

Định nói với nó là, mày mà không biết nghe lời là bố cấm mày đọc sách luôn. Sách với chả vở!

***

Trưa hôm rồi trên đường đi làm, mải lo nghĩ công việc, nhìn ngắm lung tung. Bỗng thấy cái biển “Hiệu sách…”, nhìn xuyên vào bên trong hiệu sách, thấy, tất nhiên, toàn là sách, rồi tự nhiên thấy cảm giác mát lành thư thả và như ngửi thấy mùi giấy thơm thơm của những cuốn sách phảng phất xung quanh. Trong một khắc rất nhiều cảm giác xưa cũ liên quan đến sách ùa về. Mùi mùa hè và mùi cây hồng xiêm, tiếng ve kêu trên cây xà cừ, một ngày ấu thơ trèo lên mái bếp đọc truyện. Cốc bia có hương vị thơm ngọt rất hợp với khi trời khi một ngày thu nào đó ngồi ở quán bia bên hồ đọc sách. Cảm giác ấm áp sung sướng khi mùa đông đút cái đèn bàn vào trong chăn, trùm chăn bật đèn đọc truyện chưởng, kẻo ông già đi qua thấy đọc chưởng lại ăn chửi. Những ngày hè nằm chìm nghỉm trong đống sách cũ mốc trên gác xép của ông ngoại để đọc cả chục cuốn một ngày, tất nhiên là chỉ đọc những ghi chú của ông, rồi quẳng, lấy cuốn khác. Cảm giác rung lắc khi máy bay đi qua một vùng thời tiết xấu, ngửng đầu lên chờ cho hết rồi lại vùi đầu vào cuốn sách đọc giết thời gian. Mùi quần áo bẩn sực lên khi mở cái túi du lịch bết bát bùn buộc sau yên xe máy trong những chuyến đi, lôi ra cuốn sách để cất nó lại vào giá sách, kiểu gì đi đâu cũng mang đi một cuốn dù chả mấy khi đọc được dòng nào. Những thứ liên quan đến sách thật là dễ chịu. Sách là một trò chơi quen thuộc.

Tất cả mọi thứ đều liên quan đến nhau. Chiều muộn hôm ấy vẫn còn đang loay hoay với công việc, thì vợ nhắn và gửi cho xem ảnh thằng con đang đọc sách. Đi đón con, tìm không ra nó đâu cả, tìm mãi hóa ra đang chui trong thư viện trường tiểu học để đọc truyện. Mày đúng là con bố. Tuy bố không bao giờ làm gương gì cho mày, những buổi tối mà bố ở nhà, thì toàn cắm đầu vào máy tính chơi game.

***

Đọc sách chưa chắc là điều gì bổ ích cho lắm, thằng con giai bố ạ. Nó khiến cho mọi thứ trở nên phức tạp, nó khiến chúng ta hoài nghi.

Cuộc sống vốn dĩ rất đơn giản, rõ ràng, trắng đen minh bạch. Mùa hè thì nóng mùa đông thì lạnh, chó thì sủa gâu gâu còn mèo thì kêu meo meo, hết sức là giản dị. Song với những cuốn sách, do những thằng đểu con đểu viết ra, mà con giai bố sẽ đọc, con giai bố sẽ rơi vào một mớ hầm bà lằng. Những suy nghĩ cá nhân của những thằng/con đểu ấy viết ra sẽ không hòa trộn được một cách logic với bản thân con giai bố cũng như những gì mà con giai bố nhìn thấy. Đến một lúc nào đấy, khi con giai bố đọc đủ nhiều tùy theo cơ địa, con sẽ gặp phải một tình trạng đứt gãy có hệ thống. Con có thể sẽ thấy mùa hè không hẳn là mùa hè mà nó là một trạng thái đã qua hoặc chưa đến của mùa đông, con sẽ có lúc nghĩ rằng biết đâu chó nó kêu meo meo chứ, thế quái nào tai mình nghe lại thành gâu gâu. Con có thể phát sinh những câu hỏi vớ vẩn. Kiểu như, tình yêu, tình bạn, hay những tình cảm tốt đẹp khác, vốn dĩ rất nhẹ nhàng thò tay ra là nhặt được, song vì người ta bọc chúng bằng những lớp giấy gói quá long lanh đến nỗi người ta chỉ còn biết tới giấy gói. Rồi đứa nào cẩn trọng bóc bỏ lớp giấy gói long lanh ấy ra thì lại thất vọng vì cái ruột quá tầm thường, sợ quá bèn bọc lại và trao tặng cho người khác lòng tự dối rằng nó thật sự long lanh. Hay kiểu như, đọc một hồi con sẽ thấy lịch sử nhất định không thể là sự thật, thậm chí sự thật cũng không bao giờ là sự thật bởi chỉ cần bước một bước chân đổi một độ góc nhìn thì chúng ta sẽ có một sự thật khác.

Khi sự đứt gãy ấy xảy ra, con giai bố một mặt sẽ nhớ tiếc những điều nguyên bản khi con còn mù chữ. Và đồng thời lúc ấy, con sẽ bước chân vào một hành trình không có kết thúc, để đi tìm một điều gì đó mà con biết chắc sẽ không bao giờ tìm được.

Một lão rất đểu tên là Sienkiewicz, tác giả Quo Vadis, có một truyện ngắn nhảm nhí kể về một thằng có diễm phúc gặp được nữ thần Chân Lý, mỗi tội nữ thần trùm mặt bằng rất nhiều tấm voan. Mỗi khi đạt một level trí tuệ cao hơn, hắn lại được nữ thần cho gỡ một lớp voan che mặt. Cứ gỡ được một lớp thì nhan sắc tuyệt trần của nữ thần lại rõ hơn một chút. Đến khi hắn già sắp chết và cực kỳ minh tuệ rồi, kỳ diệu thay hắn đạt được đến level đỉnh cao mà nữ thần cho phép hắn gỡ lớp voan cuối cùng. Cái hắn nhìn thấy chỉ là một ánh sáng chói chang khiến hắn lập tức mù lòa, không nhìn thấy gì nữa và trí tuệ của hắn cũng mất hết chỉ còn sự ngu độn, Chân Lý không dành cho loài người.

***

Bạn bố, có những thằng đã đọc sách nhiều quá, đến nỗi giờ này bố sẽ thật sự ngạc nhiên nếu nó vẫn còn đọc. Lại có những thằng khác, bố biết chắc bọn hắn không thể ngừng đọc được. Một thằng như thế có thể làm một nghề gì đó kiếm tiền, có thể lo liệu chu toàn vợ con, công việc, vân vân, một anh đàn ông hoàn hảo, nhưng tất cả chỉ để che đậy một thực tế đáng xấu hổ rằng hắn sinh ra là để đọc sách. Chỉ để đọc sách mà thôi, mục đích đọc cuốn sách này là để xong còn đọc cuốn tiếp theo. Trí tuệ của hắn tất nhiên đã trở nên rất cao mà bố không hiểu trên tầng cao ấy thì có gì, có mát không. Rồi cho đến khi hắn trở thành một lão già khú đế đến nỗi quên cả tên mình, hắn cũng sẽ đàm phán với thần chết mỗi ngày, từ từ bình tĩnh cứ dựng lưỡi hái đấy uống café đi, từ từ để yên tôi đọc nốt cuốn này đã please.

Dĩ nhiên, tất cả các người lớn, tất cả các cô giáo thầy giáo, cả bố nữa, đều khuyến khích con đọc sách. Đọc sách là tốt, ai cũng bảo thế, nhất là những đứa sau khi ra trường đi làm thì không bao giờ còn mở cuốn sách nào ra. Bố cũng bảo là đọc sách là tốt, tuy không tốt lắm nhưng vẫn tốt.

***

Bởi vì sách rất tử tế. Cũng có một số loại sách không tử tế lắm, ví dụ như loại sách dạy người ta sống tử tế, nhưng đa phần là chúng tử tế. Sách không rắp tâm làm hại gì chúng ta cả. Kể cả sự cô đơn và cái hoài nghi mà sách mang đến cho chúng ta, cũng vẫn tốt. Nỗi cô đơn mà sách mang lại, không phải là cái cô đơn thô sơ khi xung quanh ta không có ai, mà là cái cô đơn đến khi ta biết rằng có quá nhiều ai. Những ai đó đã sống, đã suy nghĩ, đã viết. Ta muốn gặp họ mà không thể, ta hiểu ra sự đơn độc của cái tôi của mình.

Cái hoài nghi mà sách mang lại, là cái hoài nghi về mọi vấn đề. Con có thể hoài nghi cái tốt, hơi tệ một tí, nhưng con cùng lúc đó cũng hoài nghi cái xấu. Hoài nghi về cái xấu chính là mảnh đất thánh mà loài người xấu xa này có thể vin vào, rằng có thể tồn tại một Sangri La thiên đường đâu đó để phấn đấu. Con giai bố thấy xấu xa khi đi mua dâm chẳng hạn, bèn giở SGK ra đọc Truyện Kiều, bình thường, Từ Hải cũng thế mà vẫn anh hùng như thường. Con giai bố đi ăn cắp chẳng hạn, không sao, Giăng Van Giăng cũng ăn cắp, chỉ cần ra tù phấn đấu làm thị trưởng là ok, biết tha thứ cho cảnh sát và không tham gia cách mạng thì lại càng oách. Con giai bố phản bội ngoại tình chẳng hạn, không sao đâu cứ đọc Anna Karenina, kệ con đấy nó đâm đầu vào xe lửa chứ anh em mình buồn bã chút rồi đi lính là lại ngon. Con giai bố giết người chẳng hạn, không sao cả chỉ cần làm sao để không bị cảnh sát bắt, rồi thành lập băng đảng, trở thành Bố Già là sẽ được ngưỡng mộ ôi trồi ôi. Quan trọng không phải là xấu hay tốt, quan trọng là làm sao để bọn nó thấy mình tốt.

Vậy đó. Những người xấu mà con giai bố nhìn thấy, chẳng qua con chưa thấy họ tốt lúc nào mà thôi. Những người tốt mà con thấy, 100% là những đứa chưa bị phát hiện. Bố mày đây đã phạm vô số tội lỗi, nhưng trong thâm tâm mình, mỗi khi thành thực nhìn vào bản thân mình, bố chả thấy bố xấu xa bao giờ cả. Bởi vì bố mày đã đọc nhiều sách. Bố phạm tội gì xong, lập tức bố tìm ra ngay được một nhân vật nào đấy trong một áng văn trác tuyệt nào đấy để biện minh, rất khỏe, hê hê, tự do như chim trời ấy con ạ.

Và cuối cùng, cho dù cuộc đời của con có chả ra gì đi nữa, thì nhờ đọc sách con sẽ luôn được sống trong muôn vàn những cuộc đời khác, phong phú hấp dẫn và bao la bát ngát. Mà bố ai biết được, bố mày tất nhiên không, cái gì mới là cái thật.

***

Thôi tóm lại bố rất vui vì con giai bố thích đọc sách. Bây giờ bố đi ngủ đây để mai mày gọi thì bố sẽ dậy được để đưa mày đi học đúng giờ.

Nhân chuyện Bob Dylan và được nghe con trai đọc thơ

Posted in Linh tinh by Tequila on October 16, 2016

Hôm trước tôi, cũng như nhiều người khác, kinh ngạc khi đọc tin Bob Dylan nhận giải Nobel Văn chương 2016. Ý nghĩ đầu tiên là, thế giới hết nhà văn rồi hay sao? Hay là bọn Hàn lâm Thụy Điển, trong thời buổi công nghệ, đã sáng chế ra một bộ lọc nào đó để đỡ phải đọc hàng tấn sách để bình chọn, và cái bộ lọc tự động đó đã cho ra một danh sách ngắn mà chả có thằng nào ra hồn, ngoài anh Bob. Thật là một cú troll vĩ đại.

Tôi cũng có post facebook ăn theo sự kiện này, trong đó cái ý nghiêm túc mà tôi muốn nói tới, là bây giờ bọn giải Nobel muốn mở rộng hoặc điều chỉnh lại khái niệm văn chương. Dù sao bọn chúng cũng có lý do của bọn chúng, còn chúng ta có thể ưa hoặc không ưa lý do đấy. Dù sao, những thứ trao giải mà cả thế giới mong đợi, thì cũng mang tính showbiz như là Oscar hay Hoa hậu Hoàn vũ. Chúng ta không nên thay đổi suy nghĩ của mình chỉ vì một cái giải Nobel, giải đó không nhất thiết phải trao đúng người, cũng không nhất thiết phải trao sai người, có giải thì trao giải, vậy thôi.

Điểm quan trọng là, nhạc của Bob Dylan, chán bỏ mẹ, theo cảm nhận cá nhân tôi.

Nghe thì cũng chậc chậc, hay hay, nhưng guitar của anh chơi lúc nào cũng buồn tẻ, kèn armonica anh thổi lúc nào cũng éo éo, giai điệu hát thì đại khái tương tự khèn H’mong. Có thể anh có nhiều bài hay, nhưng vì đa số bài chán quá nên chẳng bao giờ tôi đủ kiên nhẫn nghe hết một album. Tôi chỉ luôn nhớ tới anh vì bài thơ quá hay của anh, bài Blowing in the Wind. Bài này dễ nghe, và tôi có thể hiểu lời.

Bob được trao giải Nobel, dù tiêu chí thay đổi gì đó rất gây tranh cãi, nhưng chắc chắn có lý do rằng lyric của Bob có tính văn chương cao. Rất tiếc, trình độ tiếng Anh hạn chế, tôi không thể cảm thụ được cái hay của anh ấy, ngoài cái bài dễ nghe nói trên. Nhạc của anh ấy thì quá chán đối với tôi, nên tôi cũng không có nhu cầu tìm đọc lyric của anh ấy. Và rồi, vì chẳng có thằng nào đủ rảnh và đủ dở hơi để dịch sang tiếng Việt và in tập lyric của Bob, nên có thể chắc chắn rằng tôi sẽ chả bao giờ hiểu được tính văn chương trong lyric của anh đỉnh cao thế nào. Và rồi nữa, khi dịch ra, thì nó còn hay không, lại là một vấn đề khác.

***

Vấn đề dịch, cũng là vấn đề tôi quan tâm lâu nay, dù tất nhiên tôi không đủ trình độ để đánh giá về bất kỳ một bản dịch nào. Tôi chỉ thông thạo một thứ ngôn ngữ duy nhất là tiếng Việt. Tôi quan tâm đến vấn đề dịch thuật bởi vì tôi chỉ có thể tiếp cận văn chương nước ngoài thông qua các bản dịch.

Vài năm vừa qua có một trận chiến vì vấn đề dịch, mà tôi có lần vì quá quan tâm đến nó, đã từng viết một cái mail dài ngoằng cho một anh bạn, mà tất nhiên anh ấy chả hiểu sao tôi lại húng lên như thế. Trận chiến đó là Thiên Lương vs Dương Tường, đúng hơn là dịch giả Thiên Lương đơn phương tấn công Dương Tường, về dịch Lolita của Nabokov. Thiên Lương cho rằng, khi dịch, điều quan trọng nhất là phải đúng, đúng cái đã, phải đúng từng từ từng ý không được sai đi đâu cả, bởi vì nếu dịch giả mà cố gắng làm cho dễ đọc và uyển chuyển khi chuyển ngữ, sẽ mất cái linh hồn mà tác giả đặt vào từng câu chữ. Tôi rất hứng thú và đồng ý với quan điểm này, cho đến khi tôi mua cuốn Lolita của Thiên Lương để đọc, và thấy là nó chán bỏ mẹ.

Thứ nhất, truyện Lolita chán bỏ mẹ. Tôi rất không ưa thứ văn chương cài cắm, mà mỗi câu mỗi đoạn tác giả lại lồng ghép cái lọ cái chai, kiến thức và triết lý, này nọ và này nọ. Tôi có cả Lolita Thiên Lương và Lolita Dương Tường, và khi nào phải dọn nhà thì tôi sẽ không thương tiếc tặng nó cho bà đồng nát. Chẳng có gì phải xấu hổ khi cuốn sách ở trên giá của ta sẽ được đem gói xôi, dù có là kinh điển giải ngân hà đi nữa, nếu ta không thấy thích nó và chả giúp ích gì cho ta.

Thứ hai, cứ tạm cho rằng Thiên Lương dịch đúng, anh ấy bảo thế, nhưng đọc truyện vẫn thấy chán bỏ mẹ, câu cú ngôn từ không phải là thứ tiếng Việt tôi yêu thích. Nó không đi thẳng vào tâm trí mình một cách tự nhiên.

Và tôi nghĩ rằng, tất nhiên, dịch đúng cần được đặt lên hàng đầu, song chỉ là điều kiện cần, điều kiện đủ là nó phải được dịch hay. Thế nào là hay, thật khó nói, cũng như âm nhạc vậy, hay là hay thôi. Mỗi ngôn ngữ có cái hay riêng, và nếu dịch xong không làm cho văn bản dịch đọc lên hay, thì là thất bại rồi.

Tiếng Việt, thứ tiếng duy nhất mà tôi biết, tôi thấy nó rất mạnh mẽ và rất hay.

***

Tôi đã nhiều lần thất bại với tiếng Việt, khi đi học và đi làm. Khi đi học, có một môn học, về máy tính hay viễn thông gì đó lâu ngày không nhớ nữa, tôi và các bạn đã không thể hiểu gì khi đọc giáo trình tiếng Việt. Chúng tôi kiếm giáo trình tiếng Anh và dù trình độ ngoại ngữ vô cùng hạn chế, chúng tôi vẫn hiểu rõ ràng, rồi thi qua môn đó đơn giản. Khi đi làm, nhiều vấn đề chuyên môn mà tôi chỉ có thể hiểu rõ khi đọc bằng tiếng Anh, dù tiếng Anh của tôi vẫn như cứt như ngày nào. Tiếng Việt không dành cho những thứ như vậy, chỉ đơn giản, rất đơn giản là, từ vựng của nó không có những từ cần thiết ấy.

Nhưng tiếng Việt ở khía cạnh khác, là một thứ ngôn ngữ mạnh mẽ, cực mạnh. Cho dù ngữ pháp của nó là ngữ pháp ăn cắp, hoặc chẳng có ngữ pháp. Cho dù từ vựng kỹ thuật, chính luận, triết học… của nó rất yếu, do đó không phải là vấn đề mà các cụ nhà ta quan tâm. Các cụ nhà ta, với sức sống vô đối của mình, chỉ quan tâm uống rượu, tán gái, chửi nhau, và ngôn ngữ của chúng ta có sức biểu đạt hoàn hảo về những thứ mơ hồ ấy. Mày là một thằng ngu chứ gì. Tao bảo mày là “ngu” thì sẽ lao vào đấm nhau ngay. Nhưng tao bảo mày “ngu ngu”, thì lại dễ thương, thậm chí mày lại có vẻ gì đấy thoát tục. Hay là khi tao với mày ngồi uống bia ngắm gái đi trên phố, anh em bảo, em này “dâm” nhỉ, thì tình hình khá căng và nhiều thô tục. Nhưng nếu tao mày bình luận là em ấy trông “dâm dâm”, thì lại pha sự ngưỡng mộ, nàng ta lại được miêu tả trong một vẻ gì đấy vừa tiểu thư vừa đàn bà, nàng sẽ đoan trang lạnh lùng dí chúng ta như kiến, trừ phi chúng ta đủ bản lĩnh phá vỡ vỏ bọc của nàng.

Và tiếng Việt lại còn rất giàu nhạc tính. Cái nhạc tính ảnh hưởng mạnh tới cảm giác của người nghe, người đọc. Ví như câu chửi phổ biến ĐMM (viết tắt thôi lúc này không thích chửi bậy). ĐMM bằng ngôn ngữ Bắc nghe cực nặng, nhưng bằng tiếng Nam lại nhẹ hơn rất nhiều, dù ý nghĩa không khác gì nhau cả.

***

Tôi không cảm thấy vẻ đẹp của tiếng Việt khi được học văn trong nhà trường phổ thông. Đó chẳng qua là do cách giáo dục của nhà trường. Tôi chỉ cảm thấy vẻ đẹp của tiếng Việt khi những năm thơ bé đã đọc rất nhiều truyện dịch. Cho dù giờ người ta có xét lại, bảo các cụ dịch giả thời xưa dịch sai do nhiều hạn chế, thì tôi vẫn cảm ơn các cụ ấy. Ví như tôi đọc Tam Quốc lần đầu năm lớp 2, cho đến giờ tôi vẫn nhớ câu “đao Quan Công vừa giơ lên, đầu Tần Kỳ đã rơi xuống”. Thật là một câu văn trác tuyệt. Vừa hình ảnh, vừa nhạc tính, đọc mà ngửi thấy cả mùi bụi mùi máu và nhìn thấy con ngựa khựng lại một khoảnh khắc khi cây đao hoa lên như thế nào. Hay cái câu “Trời đã sinh ra Du, sao còn sinh ra Lượng”, đọc câu ấy lên, hai dấu huyền trong câu, khác gì hai nốt cello trong một tam tấu.

Hồi nhỏ ấy tôi đã thất vọng biết bao khi đến trường học Văn, người ta dạy tôi những thứ chả liên quan gì tới cái mà tôi cảm thấy.

Nhưng con tôi thì khác, nó đang được hiểu vẻ đẹp của tiếng Việt ngay trên ghế nhà trường. Tôi xin cảm ơn trường tiểu học mà con tôi đang theo học. Năm phút dành cho quảng cáo.

***

Khi con tôi vào lớp một, tôi cho nó đi học trường công, gần nhà, đúng tuyến, là trường tiểu học năm xưa tôi đã học. Thôi chẳng nói về những vấn đề quá nhiều vấn đề của cái trường ấy. Tôi đã phát động một cuộc khởi nghĩa nho nhỏ để các phụ huynh chống lại nhà trường, nhưng cuộc khởi nghĩa chưa kịp thất bại thì tôi đã chuồn, vì khi họp các quý vị phụ huynh thì tôi phát hiện ra rằng cho dù họ có bán xôi hay là tiến sỹ, thì họ cũng không hề có một ý niệm gì về niềm vui của đứa trẻ khi cắp sách đến trường.

Thật may mắn, vì nhớ ra một tư vấn cũ của vợ một người bạn (xin trân trọng cảm ơn các bà vợ của chúng ta), tôi đã chuyển được con sang trường khác, là một trường có cái tên rất củ chuối là trường Công nghệ Giáo dục Hà Nội, của thầy Hồ Ngọc Đại. Giá tiền hơi cao hơn một chút thôi, học phí cứng có cao hơn nhưng tôi không phải mỗi năm góp tiền mua lại những cái điều hòa. Quan trọng nhất là con tôi cảm thấy niềm vui khi đến trường, và yêu tiếng mẹ đẻ.

Tôi đọc trên mạng, có rất nhiều quý vị phụ huynh kêu ca về giáo trình của trường. Kêu ca rất nhiều thứ, nếu cần google ra cả đống. Tôi cam đoan quý vị phụ huynh ấy hồi xưa đi học rất giỏi toán và giỏi văn, đặc biệt là giỏi văn. Mà giỏi văn trong nhà trường XHCN thế hệ chúng ta, tức là chả yêu gì tiếng Việt, không đọc sách văn chương, không đọc cả chưởng lẫn dâm thư, những thứ vô cùng đẹp của tiếng Việt. Những đứa bạn học của tôi mà giỏi văn, sau này hầu hết đều học ĐH Ngoại ngữ chuyên ngành tiếng Anh.

Con tôi học trường này một năm, tất nhiên biết đọc biết viết. Viết sai chính tả be bét, đọc thì chậm chọe, nhưng nó thích tiếng Việt. Giáo trình của cụ Đại có một thứ rất đặc biệt, mà tôi những muốn học lại tiểu học, là được học làm đồng dao và làm thơ. Chúng được học gieo vần và làm ra những câu văn vần đọc lên có âm điệu. Đại loại cô giáo ra đề (văn minh như các cụ ngày xưa ra vế đối), tôi tạm ví dụ cái tôi bịa ra như sau:

Cô giáo ra đề: Nhà em có một con mèo.

Các em sẽ tự nghĩ xem nghĩ ra câu nào cho nó vần, không cần hay, rồi nó sẽ thành ra cái kiểu như là:

Nhà em có một con mèo

Bố em sao nghèo như chó

Đấy bọn trẻ con cứ học cách gieo vần và viết câu có nhạc tính, chả cần ý nghĩa gì cả. Chúng sẽ cảm nhận trực tiếp về âm điệu và gieo vần trong tiếng Việt, rồi sau đó chúng viết ra cái gì thì chúng viết.

Con tôi hôm qua đọc cho tôi nghe một bài thơ, tặng em gái của nó. Đó là một bài thơ rất dở, tất nhiên, ai cũng có quyền làm thơ, và ai cũng có quyền làm thơ dở. Thơ rằng:

Bàn tay tí hon

Của người em gái

Một người em gái

Là một hạnh phúc

Hạnh phúc của anh

Là người em đấy

Tôi mừng vui biết bao khi con trai lớp 2 của tôi đã yêu tiếng Việt đến nỗi làm một bài thơ cực dở để tặng em gái, và em gái nó trong cái hiểu biết của bọn chúng với nhau, thật sự cảm động vì bài thơ. Bọn chúng ôm nhau hôn hít nhau rồi nhảy cẫng lên.

Trong mạch này tôi còn chưa nói đến giáo trình Toán. Toán của cái trường này, tôi rất ngạc nhiên, khi ngay những tiết đầu của năm lớp 1, SGK đã dạy ngay về tập hợp và phần tử, trước khi dạy những phép toán. Nó thật khác với ngày xưa tôi học. Tôi nghĩ cách tiếp cận này hay, nó khiến trẻ con ngẫm n ghĩ những vấn đề cơ bản của toán học, trước khi học cách giải quyết các vấn đề ấy.

Năm phút quảng cáo đến đây là hết. Tôi có thể nghiên cứu thật kỹ giáo trình mà con tôi đang học, và viết một bài dài hơn cụ thể hơn, sẵn sàng tranh luận, nhưng không ai trả tiền cho tôi. Nên nói thế thôi. Tôi chỉ cảm thấy mừng vui, là khi cho con vào học cái trường này, tôi đã đạt được hết những mục tiêu mà tôi đặt ra cho con trai tôi. Đó là các quyền: quyền được thấy vui khi đi học, quyền được học dốt, quyền được chơi, quyền được đánh nhau với các bạn trai và ngưỡng mộ các bạn gái, quyền được sai chính tả, quyền được giải toán đúng và được giải toán sai, quyền được làm thơ.

***

Quyền được làm thơ là một quyền cơ bản.

“Em ơi Ba Lan mùa tuyết tan/ Rừng bạch dương sương trắng nắng tràn”. Với tôi, câu thơ này của Tố Hữu là một câu thơ tuyệt đẹp. Nó là một câu thơ khiến tôi yêu tiếng Việt từ những năm xưa thơ bé của tôi, dù sau này do đọc quá nhiều thứ vớ vẩn nên tôi không coi Tố Hữu là một nhà thơ hay nữa. Song dù thế, đây là một trong những câu thơ hay nhất mà tôi nhớ. Hay là một câu khác của chàng có giai điệu tương tự “Em ơi Cu Ba ngọt lịm đường/Mía xanh đồng bãi biếc đồi nương”. Ôi giời nó chả có một ý nghĩa triết lý hay hoành tráng gì cả, nhưng âm điệu của nó đọc lên thật là tiếng Việt.

Tôi ước gì mình không bị trói buộc bởi những thứ lằng ngoằng đã đọc đã nghĩ về văn chương, để có thể làm thoải mái những câu thơ tiếng Việt đơn sơ giàu nhạc tính, như là bây giờ thử làm một câu:

Mả cụ mày/Con trâu cày của tao đã chết lúc tuyết rơi/Cuộc sống của tao lúc đéo nào cũng vơi/Bơi trong ống Canon của mấy thằng từ thiện.

Phổ nhạc, C F Dm E, bài thơ thành một ca khúc, tỉa guitar tèn tén, thổi tí armonica, anh em nghe tưởng Bob Dylan.

Quyền làm thơ, đặc biệt là quyền làm thơ dở, được anh em Tây hết sức coi trọng. Anh em An nam mít ta thì coi khinh bọn nhà thơ, thơ càng hay càng bị khinh rẻ. Chỉ các cụ về hưu mới dám làm thơ. Và anh em phải thật thành đạt mới dám post thơ của mình. Còn nghèo mà dám post thơ, thì chị em xa lánh, anh em ngậm ngùi bàn cách giúp đỡ. Thế nên đừng hỏi tại sao tiếng Việt trở nên phế phẩm chỉ dùng lung tung trong sinh hoạt.

***

Tóm lại, Bob Dylan được giải Nobel vì tính văn chương trong ca từ của anh ấy. Con trai tôi được giải Xbel do em gái nó tặng nó vì tính văn chương trong bài thơ ngô nghê của nó. Cả hai anh đều đáng được tưởng thưởng vì đã sử dụng ngôn ngữ mẹ đẻ của mình để biểu đạt những suy nghĩ tư duy của mình.

Hai anh tôi đều thấy kính nể, vì tôi không hiểu cả hai anh.

Tìm bạn trên rẻo cao

Posted in Những con đường by Tequila on September 19, 2016

Hà Giang lần thứ hai trong năm nay. Tôi vốn không định đi đâu giờ này, công việc đang gặp rắc rối không nhỏ, mất ăn mất ngủ, lo lắng khôn nguôi, muốn định tâm mà suy nghĩ cũng không được vì đã nghĩ quá nhiều chẳng có gì để nghĩ thêm, những việc cần xử lý thì lại phải đợi đến thời điểm mà cũng chẳng phụ thuộc vào mình. Bó gối ngồi nhà chờ đợi cũng không được, vì nỗi lo lắng lớn quá đến nỗi chơi game cũng không ngon chuột phím. Thế nên quyết định gia nhập đoàn đi chơi Hà Giang này.

Đi chơi Hà Giang mà bằng một cái xe ô tô bảy chỗ, là một điểm trừ lớn đối với tôi. Leo lên xe ô tô mà mình không phải thằng lái, thì chỉ vài phút là tôi ngủ. Chuyến đi sẽ là, lên xe, ngủ, đến điểm dừng ngắm cảnh, xuống ngắm cảnh, lại lên xe, ngủ. Cứ thế cho đến hết lịch trình, và sự thể diễn ra đúng như thế. Nhưng không sao, vẫn vui.

Đội này, ngoài tôi và anh lái xe thuê ra thì có 3 anh già. Chắc chẳng phạm gì mà không ghi tên thật của các anh. Anh Hùng hơn tôi cả chục tuổi,  là bạn lâu năm của tôi, chơi từ thời còn ở bên Nga, không quá thân thiết vì vài năm mới gặp cafe một lần, nhưng cũng đủ quý nhau để làm một chuyến đi chơi cùng nhau. Anh Ba là bạn học thuở bé của anh Hùng, hai anh đi học cùng nhau ở phố phường Hà Nội. Còn một anh nữa, lớn hơn anh Hùng anh Ba vài tuổi, tên là Văn, là anh em thân thiết của hai anh. Các anh là bạn thân thiết của nhau, còn tôi là một chú em đi cùng. Các anh lo hết mọi việc, tôi chỉ việc leo lên xe, ngủ, uống rượu với các anh mỗi khi đến bữa ăn. Chẳng suy nghĩ gì, con đường xa xôi cũng khiến tôi gạt được những lo lắng sang một bên, kệ mẹ, tính sau, let it be John bảo thế, ngày mai là một ngày mới Scarlett bảo thế.

Đèo dốc cảnh vật Hà Giang thì không cần phải tả nữa. Lại đi trúng lúc lúa chín, ruộng bậc thang óng ả như lụa, ngắm rất đã mắt. Cảnh rất đẹp, thỏa mãn chuyến đi. Nhưng câu chuyện về những người bạn thơ ấu gặp nhau mới là chuyện vui của chuyến đi này.

***

Những thằng bạn thuở ấu thơ khác với những thằng bạn sau này lớn lên mới kết, thằng bạn ấu thơ có thể không còn thân nữa nhưng vẫn khiến chúng ta có cảm giác trìu mến khi nghĩ tới, như cách mà chúng ta vẫn trìu mến bản thân mình khi nhớ về những năm thơ bé. Như mấy tuần trước, con xe cổ lỗ của ông già bị chết máy giữa đường vắng trên Yên Bái, tôi đã alo cho thằng bạn hàng xóm và được nó tư vấn tận tình để sửa xe, dù mỗi khi có nhìn thấy nhau thì chúng tôi cũng chẳng biết nói gì với nhau ngoài câu chào và hỏi thăm khỏe chứ. Chuyến đi Hà Giang lần này, ngoài đi chơi, thì anh Ba có một ý định là tìm lại thằng bạn, đã 30 năm không gặp và mất liên lạc gần 20 năm.

Trong bữa cơm trưa, anh Ba bày tỏ ý định này. Anh Văn, anh lớn nhất trong đoàn, cùng với chòm râu đẹp của mình, kể cho mọi người nghe một câu chuyện tìm bạn. Chuyện như sau:

Chuyện thằng K và bạn nó.

Lần ấy bọn anh cùng vài thằng nữa có công việc trong miền Tây, thằng K nói có bạn ở chỗ này chỗ này, tiện đường anh em đi ngang, nên muốn tìm thăm bạn. Thằng K và thằng bạn nó dân Nam Định, hai thằng chơi thân hồi bé, K nhà bình thường nhưng thằng bạn là con nhà giàu, rất giàu. Sau này lớn lên K lên Hà Nội học, không gặp thằng bạn nữa, nhưng vẫn có số điện thoại thỉnh thoảng gọi điện thăm hỏi nhau. Theo những gì nói chuyện qua điện thoại, thì thằng bạn rất ổn, vào trong miền Tây lập nghiệp, lấy vợ đẻ con, cuộc sống không quá giàu sang nhưng ổn định sung túc. K gọi điện cho bạn, hẹn sẽ qua chơi, thằng bạn hẹn sẽ đón ở bên đường.

Đến điểm hẹn, bên đường cái, K xuống xe nhưng không thấy bạn đâu, chỉ có hai ba anh lao động đứng bên kia đường trông vất vả khắc khổ. K rút điện thoại gọi, một anh lao động cũng rút điện thoại ra, nhận ra nhau qua số điện thoại chứ nhìn mặt chẳng còn nhận ra bạn mình. Thằng bạn dẫn anh em đi tới nhà nó. Từ đường cái, rẽ vào một con đường nhỏ hơn, rồi rẽ vào một đường nhỏ hơn nữa, nhỏ hơn nữa… cho tới khi đến trước một mái nhà. Thằng bạn mời anh em vào nhà, nhà giống một cái lán nát hơn là nhà, ngoài ba bốn cái ghế thì chẳng có đồ đạc gì cả, uống chén nước suông rồi hỏi thăm qua loa đôi câu, K cảm thấy bất tiện nên cáo là anh em còn có việc bận, đến biết nhà được rồi, đằng nào giờ vợ con thằng bạn cũng không có nhà, hẹn chiều nay ra quán ăn nhậu cùng cả gia đình thằng bạn. Thằng bạn nhận lời.

Chiều anh em tới đón, thằng bạn ăn mặc sạch sẽ, vợ nó mặc đồ rẻ tiền thôi nhưng diện như đi hội, hai đứa con cũng mặc áo mới. K bảo thằng bạn dẫn ra quán nhậu nào ngon, chuẩn. Thằng bạn dẫn tới một cái vỉa hè, dăm ba cái ghế đẩu, quán nhậu cỏ thợ thuyền. Anh em bảo, không được, hôm nay lâu ngày hội ngộ, phải đi nhà hàng.

Hình như vợ thằng bạn chưa được đi nhà hàng bao giờ, dù nhà hàng cũng không phải quá sang trọng gì cả. Con vợ nó ngồi, lấy bát đũa lau cho anh em, tay cứ run lẩy bẩy. Hai đứa trẻ con mắt tròn mắt dẹt nhưng giữ phép ngoan ngoãn ngồi yên. Bọn anh biết ý, vẫy nhà hàng bảo mang ngay ra hai cái đùi gà trước để cho trẻ con ăn đỡ đói. Đùi gà được mang ra. Hai đứa trẻ ngồi phăng phắc như đóng đinh trên ghế. Bố mẹ chúng cũng vậy. Bọn anh bèn đưa đùi gà cho chúng, ra lệnh, ăn đi, nhanh! Thế là chúng ăn, các em có tưởng tượng được không, như trong phim ấy, hai đứa bé cầm ngang cái đùi gà của mình, gầm gừ gặm soàm soạp như hai con sói con bị bỏ đói.

Bấy giờ thằng bạn thằng K ngồi nhìn hai con ăn thịt gà, rồi không màu mè thể diện hão nữa, vừa uống rượu với anh em vừa kể lể lại chặng đường lưu lạc, làm sao mà từ con nhà giàu có lại phiêu bạt đến đây, cuộc sống vất vả ra sao, nghèo túng thế nào, bế tắc làm sao.

Cuối tiệc, chia tay, K và bọn anh gửi cho vợ chồng thằng bạn ít tiền trong phong bì, để gọi là cho các cháu. Thằng bạn nhận. Hai thằng hẹn nhau tiếp tục giữ liên lạc rồi có gì còn san sẻ chăm sóc nhau phần nào.

Đấy là chuyện đi tìm cố nhân mà anh đã chứng kiến. Chú Ba có thường liên hệ với bạn không, có khi qua điện thoại thì tưởng nhau ổn lắm, mà khi gặp mới rõ được các chú ạ.

Nghe chuyện xong, anh Ba nói, em mất liên lạc với thằng Vinh này lâu lắm rồi, nhưng qua người quen kể qua thì biết là nó vẫn đang ở Hà Giang này, làm nghề chạy xe tải. Cuộc sống chắc cũng vất vả. Hà Giang nhỏ lắm, nhất là những người sống ở đây lâu năm, chắc dễ tìm thôi.

Lát sau rượu ngà ngà say, anh Ba ra đầu quán hỏi mấy người đàn ông ở đấy, có biết Vinh thế này thế này nhà ở dốc Mã Tim không. Có anh trả lời không, anh Ba đang phê phê, lại đang máu tìm bạn quá, bèn quát “Thế là thế nào, ông bảo ông ở Hà Giang từ bé mà không biết thằng Vinh là thế đéo nào, ông có bị làm sao không đấy!”. Cứ như thể cả thiên hạ phải có trách nhiệm biết bạn Vinh của anh, may ông kia cũng hiền không bật lại gì. Anh Ba bèn ra cửa quán, gọi xe ôm, yêu cầu đi một vòng Hà Giang tìm cho tôi số điện thoại thằng Vinh. May quá, anh chủ quán nghe chuyện, biết tới nhân vật đang nói, bèn nhận tìm hộ và một lúc sau đã đưa được số điện thoại của anh Vinh cho anh Ba. Hai anh alo cho nhau, “tao Ba đây, khỏe chứ, Ba nào Ba nào cái gì, thằng Ba đen đây…” Cuối cùng sau một hồi hai anh cũng nhận ra nhau thằng nào là thằng nào, và hẹn nhau tối mai gặp ở Đồng Văn uống rượu, vì anh Vinh đang chạy xe tải mãi trên Mèo Vạc.

– Thế là tìm được đúng người rồi chứ gì? Anh Văn hỏi.

– Vâng – anh Ba trả lời – đúng thằng bạn em rồi. Nó đang chạy xe tải ở tít đâu gần biên giới cách Mèo Vạc tới mấy chục cây.

– Uh, anh Văn bảo, rút kinh nghiệm chuyện nãy anh kể, trao đổi qua điện thoại không biết đâu phải gặp mới biết được.

– Em nghĩ nó cũng sống ổn thôi, nhưng chắc vất vả.

– Anh lại nghĩ mai mình phải mời bạn em ở cái quán nào đàng hoàng. Không thằng Vinh đấy nó thấy anh em nhếch nhác nó lại rút ví bo cho anh em mỗi thằng một triệu cầm về thì bỏ mẹ. Hê hê.

– Hê hê.

***

Năm 1987, nghỉ hè hết phổ thông, thanh niên trẻ trâu dân phố cổ Hà Nội mười bảy tuổi tên Ba khăn gói lên Hà Giang thăm bạn. Bạn của Ba tên là Vinh, hai thằng là hàng xóm bạn nối khố, gia đình cũng chơi thân với nhau. Mẹ của Vinh mất sớm, bố của Vinh nuôi chị gái và Vinh được mấy năm thì bắt đầu đi làm ăn xa, rồi cưới một người vợ thứ hai ở mãi trên Hà Giang, đẻ ra một đứa con gái nhỏ, rồi đón các con lên. Hai gia đình thân nhau nên cha của Vinh vẫn giữ liên lạc và có một đôi lần Vinh cũng được về Hà Nội chơi với Ba.

Năm ấy Ba đón xe lên Hà Giang, đi lâu lắm mới tới. Vinh nghèo chẳng có tiền. Ba có ít tiền dặn lưng, hai thằng ăn uống rượu chè lung tung beng một hai tuần, tới khi hết tiền thì Vinh lại dẫn Ba đi nhậu chịu. Ngày cuối, hết quán cho nhậu chịu, hết cả tiền mua vé về Hà Nội. Ba cởi cái áo khoác được coi là sành điệu hồi đó, nhờ Vinh dẫn đi bán, đủ tiền mua vé xe khách về nhà.

Sau đó, thỉnh thoảng vẫn gọi điện thoại bàn hỏi thăm nhau. Tới năm 99, 2000, cả hai thằng đều lấy vợ, có gọi điện thoại bàn báo tin chúc mừng nhau. Rồi dần dần điện thoại bàn không ai dùng nữa, điện thoại di động thì không cập nhật, ai cũng bận rộn vợ con mưu sinh, mười sáu mười bảy năm rồi mất liên lạc. Một hai lần đi ngang qua Hà Giang, Ba có ghé qua dốc Mã Tim hỏi thăm bạn, nhưng không liên lạc được.

***

Năm 2016, tháng Chín, lúa đang ngả từ xanh sang vàng óng trên các triền đất nhỏ hẹp rải rác trên cao nguyên đá Hà Giang, thủy điện Nho Quế đã xây được khá khá, từ đỉnh đèo có thể ngắm nhìn rõ con ngáo ộp bê tông này và có thể tưởng tượng khi nó xong thì nó giết tươi con sông Nho Quế dịu dàng tội nghiệp như thế nào… Vinh đang chở hàng ở một điểm chất ngất trên đỉnh núi đối diện với đèo Mã Pí Lèng, mà từ đập thủy điện đi lên đó phải hơn bốn mươi km. Mãi đến 10h đêm Vinh mới về tới Đồng Văn, tới quán rượu bên đường, gặp thằng bạn cũ là thằng Ba và mấy thằng bạn của Ba.

Vinh cao lớn dềnh dàng, tấm lưng gù gù như gấu, hai cánh tay như hai cái càng cua lúc nào cũng khuỳnh khuỳnh như đang vặn vô lăng, mắt lá răm lúc nào cũng như cười, miệng hơi méo dùng để cười cũng rất dễ thương mà nếu dùng để chửi nhau chắc chắn cũng sẽ rất ấn tượng. Vinh vào quán, bắt tay Ba và anh em, ngồi xuống uống rượu, từ tốn thăm hỏi, kiệm lợi, cười là chính, như thể không phải mấy chục năm mà mới chỉ mấy chục ngày gặp lại nhau.

Chúng tôi uống với Vinh và Ba vài chén rượu, làm quen với Vinh, rồi để đôi bạn rủ rỉ tâm sự uống với nhau, anh em chuyển qua uống rượu chém gió với ông chủ quán nhậu, bày tỏ niềm hâm mộ với ông chủ quán 50 tuổi mới lấy cô vợ 23 tuổi cực trắng trẻo xinh xắn. Rồi rút đàn ra hát hỏng từ nhạc rock cho tới nhạc vàng, um cả khu phố Đồng Văn vốn đã mất hẳn cái vắng vẻ của phố núi mà thay vào đó là sự xô bồ.

Say sưa, anh em kéo nhau về khách sạn, chân nam đá chân xiêu. Vinh và Ba khoác vai nhau gục gặc đi trước, tới khách sạn, hai anh thuê thêm một phòng riêng nữa để khỏi phiền anh em, tiếp tục ngồi hàn huyên cho đã những câu chuyện xuyên từ kỷ niệm Hà Nội 198x cho tới thời thanh niên vất vả và thời trung niên bây giờ. Sáng, anh Vinh lên xe tải đi sớm, về Hà Giang. Chúng tôi tiếp tục lịch trình như đã định và hẹn ăn tối ở Hà Giang cùng gia đình anh Vinh.

***

Chiều tối, hết chuyến du lịch qua các điểm đẹp của Hà Giang, tôi nằm như con tôm ngủ được vài giấc ở băng sau, thỉnh thoảng dậy ngắm cảnh với các anh già, thì tới thành phố và vào thăm nhà anh Vinh.

Chào nhau chưa dứt lời, anh Vinh ngoắc thằng con trai mười sáu tuổi của mình, thằng con giai hai tay xác ra hai can rượu to đùng mỗi can 20 lít. Anh Văn nói với anh em, bỏ mẹ rồi, bạn thằng Ba tưởng anh em là bợm nhậu, thương quá nên cho cả đống rượu thế kia. Lát sau anh Văn lại nói, bỏ mẹ rồi, anh đã bảo mà, qua điện thoại không thể biết được đâu, cứ phải tới nhà mới biết. Thì ra anh Vinh nhà mặt phố, đất to đùng, đang xây một cái nhà mấy tầng phía trong, phía ngoài chỉ để đậu xe tải.

Anh Vinh mời đoàn chúng tôi đi nhậu thịt dê, lại uống rượu, rượu hơi nồng và tôi uống cầm chừng không vào lắm. Nhưng hai anh bạn già kia, anh Vinh và anh Ba, vẫn uống thùm thụp. Như thể nói bao nhiêu lời cũng không đủ mà chỉ có rượu mới tải được nỗi niềm cố nhân nhiều năm gặp lại. Chị anh Vinh cũng tới quán để gặp anh Ba, em gái anh Vinh cũng tới quán để gặp anh Ba, họ vẫn thân tình như anh chị em trong nhà dù sau biết bao năm xa cách. Đường còn xa, nên nhậu không kịp say, phải chia tay để còn đi 320km về Hà Nội kịp trước nửa đêm.

***

Đấy là chuyện của anh Ba gặp lại bạn cũ của mình là anh Vinh. Chuyện chẳng có gì mà thấy lòng rất vui.

Trong cuộc rượu ở Đồng Văn, vodka thì quá ngon mà hứng khởi vì câu chuyện anh Văn kể, trong chuyến đi Mỹ khi gần hết tiền rồi anh đã dốc cạn túi mua vé trực thăng đi thăm hẻm vực Grand Canyon, tôi đã thổ lộ ước mơ được một lần chạy xe xuyên Mỹ trên route 66 huyền thoại của Jack Keroac, thổ lộ với anh Hùng ước mơ được một lần đi xuyên Siberi dọc từ Tây sang Đông nước Nga. Ôi giời, quên bố mất là mình đang gặp phải khó khăn như thế nào. Quên bố mất là khả năng tèo con mèo là rất cao, và cần nghĩ tới việc nếu có gì thì lên Sapa chăn lợn với con anh Chư.

Biết đâu được, Let it be John bảo thế, mà ngày mai lại là một ngày khác Scarlett nói rồi, cuộc sống là một hành trình mà dẫu thông minh hay ngu ngốc tốt đẹp hay khổ sở thì niềm vui đều là ở trên đường cả, lo làm gì về kết quả. Tôi đã sẵn sàng với thất bại nếu nó xảy ra, bởi vì trên Mèo Vạc chợ phiên bọn nó vẫn quây quần vui tươi với mỗi một chai rượu, vì trên rẻo cao đối diện Mã Pí Lèng anh Vinh vẫn coi chặng được 150km về Hà Giang không khác gì đi từ Thụy Khuê về Hàng Đào, vì anh Ba thì vẫn luôn tin rằng cả cái Hà Giang rộng lớn này thằng nào cũng có trách nhiệm phải biết tới thằng bạn ấu thơ của anh.

Đường lên Lũng Cú gặp đúng lúc lúa vàng đẹp quá. Mấy ông kia chụp được bao nhiêu ảnh đẹp, mình trình còi nên chỉ làm cái đánh dấu mà thôi.

ruong Lung Cu