Teq's Blog

Hoa đào năm mới

Posted in Linh tinh by Tequila on February 10, 2017

Trưa nay thấy thư thái, bụng thì mới hơi đói do sáng ăn sáng cafe muộn, bèn nghe nhạc viết lách tí. Bây giờ thích hợp nhất là lại lôi con sonata cho cello & violin tên Arpeggione của anh Schubert ra nghe. Bản này rất hay, mà quái ở chỗ nghe lúc nào cũng thấy hợp, buồn vui lo mừng sốt ruột thoải mái gì cũng nghe được hết. Giai điệu nhiều chỗ rất quen, mà mãi vẫn chưa nghĩ ra là quen thế nào. Nhạc Việt thấy có quả nhạc đỏ Người Hà Nội của cụ Nguyễn Đình Thi, cái đoạn “Mắt người sáng láng vầng sao thắm tươi” rất giống với một câu trong chương 2, nhưng không chắc lắm vì mới giống được có 70%. Mà thôi, không sa đà vào chuyện này, vì nhỡ cảm tính nhận định sai bọn nó chửi bỏ mẹ. Chỉ biết rằng từ khi nghe ròng rã các anh thiên tài âm nhạc cổ điển, tôi đã tự xây dựng được cho mình một hình dung riêng về lịch sử nền tân nhạc Việt Nam.

Bây giờ là 12h45 trưa, ngồi cho tới 2h, sau đó sang đường làm cái bánh mỳ, rồi có một cuộc họp, rồi sẽ về nhà sớm đón trẻ con, chuẩn bị quần áo, mấy bố con nhảy xe khách lên Sapa. Tết này chưa lên Sapa, giờ mới lên để dự lễ hội, ăn nhậu với các đại ca. Vợ lên trước 2 ngày, chụp ảnh hoa đào nở trong sân nhà đẹp quá, khiến tôi sốt ruột chỉ muốn đi ngay.

 

16649549_10212019576391586_7143623063241454391_n

***

Sapa, hay nói đúng hơn là bản Sín Chải, từ lâu đã trở thành nhà của tôi, cho dù vì bận rộn quá mà một hai tháng tôi mới lên ở được hai ba ngày rồi lại về. Câu chuyện về dự án Thung lũng khói xanh của tôi, viết ra thì lãng mạn thế, chứ nó chẳng lãng mạn mấy, nó là một việc thực tế. Là thời gian, công sức, tiền bạc, quan hệ, con người. Sau nhiều năm, chúng tôi vẫn kiên định với nó, bởi vì ở trên đó rất sướng và vui.

Chúng tôi đã thử làm nhiều việc, nhiều cách, nhiều giai đoạn khác nhau. Trong những chuyện đặt ra từ cái năm 2012 khi tôi viết entry Thung lũng khói xanh, chúng tôi vẫn bám sát, chỉ trừ có việc là chuyển lên ở hẳn và cho con cái học hành trên đó. Quán tính công việc vẫn giữ chúng tôi ở lại Hà Nội, còn trẻ con thì lớn lên rất nhanh. Bọn tôi vẫn còn ở Hà Nội nên trẻ con đi học ở Hà Nội thôi, chứ lên bản sao được. Cho dù, không chắc là học ở Hà Nội hay học với tụi trẻ H’mong, cái gì thì tốt hơn, nhất là ở cái thời đại Internet này.

Tôi đã dựng được ngôi nhà này từ năm 2013, tuềnh toàng trống huếch trống hoác. Nó cứ tàn tạ như thế suốt mấy năm, cho tới năm ngoái thì chúng tôi cho sửa lại, bây giờ ở quá ngon rồi. Có lẽ cũng còn ít khe hở, cần phải trám thêm gỗ cho kín. Nhà tôi ở đầu núi, trên một mô đất cao, là nơi hứng trọn mọi con gió thổi từ Thác Bạc dọc theo thung lũng về, tóm lại gió rất kinh. Cái hồi nó trống trải gió lồng lộng vào nhà như thế, trẻ con thì đứa hai đứa bốn tuổi, chúng tôi vẫn trải đệm, đốt bếp lửa, cho chúng ngủ được mà không cảm cúm. Nữa là bây giờ khi nhà đã khá kín gió, sạch sẽ thơm phức, có gác xép gỗ để chui lên ngủ. Vừa rồi vợ tôi đã sai thằng ku Câu đi mua được về một đống gỗ cũ, chúng tôi sẽ lợp đám gỗ ấy lên mái theo đúng kiểu, thế là sẽ có một nhà H’mong đúng chuẩn mái gỗ pơmu, rất đẹp trai. Chúng tôi cũng đã có một quả cối giã gạo chạy tự động bằng nước trên núi chảy về, thứ mà xung quanh đã thất truyền.

Còn bọn trẻ con của chúng tôi, tuy chúng không ở hẳn trên này được, nhưng coi như chúng đã lớn lên song song giữa Hà Nội và Sín Chải. Tỉ trọng tuy có chênh lệch lớn, nhưng tôi chắc rằng sau này khi chúng lớn lên, ký ức tuổi thơ của chúng sẽ có nhiều núi non, bờ suối, con lợn con trâu.

***

Quán tính công việc giữ tôi ở Hà Nội. Ở Hà Nội có lương tháng, có vô vàn các kế hoạch công việc, những thất bại và những hy vọng mới. Nói chung tôi không phải kiểu người năng động thích bay nhảy. Tôi ở mãi một góc Hà Nội không chuyển đi đâu, có thể nói là sinh hoạt chỉ vỏn vẹn trong bán kính 3km từ nhà. Từ khi đi làm tôi chỉ làm một chỗ, hầu như không có ý định thay đổi chỗ làm. Tôi quan tâm tới việc mình muốn làm cái gì và phát triển các ý tưởng của mình, hơn là lương lậu hay đãi ngộ. Thôi thì công việc chính này của tôi, tôi cứ làm nó. Tôi có tính ngoan cố, định làm cái gì thì cứ làm cho được. Cái nhà trên bản cũng thế, có lúc này có lúc khác, nhưng chúng tôi sẽ giữ nó và sẽ làm cho nó thành một chỗ đẹp đẽ.

Đã gần năm năm kể từ khi chúng tôi dựng cái nhà. Nói thì dễ làm thì khó. Cho đến nay chúng tôi vẫn chưa giúp gì được anh em H’mong của tôi. Toàn họ giúp chúng tôi thì có. Cái suy nghĩ đơn giản ban đầu rằng, làm thế nào để anh em trên bản có thể dùng văn hóa của mình, giữ văn hóa của mình, để từ đó ra thu nhập… nhanh chóng đối diện với một thực tế là đứng trước cơm áo, hay nói gọn là tiền, thì cái gì ra tiền nhanh hơn cái đó sẽ được ưu tiên. Với cáp treo Fansipan (mả bố cáp treo) và lượng khách du lịch tăng đột biến ở Sapa, thì quá trình Kinh hóa và thương mại hóa những sắc màu bản địa càng diễn ra khốc liệt. Hiện giờ trong các anh em, chỉ còn có duy nhất anh Minh là vẫn luôn mặc đồ truyền thống. Còn lại, tất cả đã mặc đồ tây và chỉ còn lôi đồ truyền thống ra khi có lễ lạt hay ma chay cưới hỏi. Bọn trẻ con (tức là bọn trẻ con năm nào chứ giờ cũng thanh niên cả rồi), chắc chỉ có dí súng vào dầu hay dí tiền vào tay thì chúng mới thèm mặc đồ truyền thống.

Những công việc triển khai trên đó thì, khi có mặt chúng tôi (hay đúng hơn là vợ tôi) thì mới được thực hiện đúng ý. Còn không thì có vô vàn lý do hoặc vô vàn bữa rượu sẽ chen vào các kế hoạch, lối sống của họ thế, không thể bảo được anh Chư phải thay đổi cách làm việc thâm căn cố đế của anh ấy, để làm cùng bọn tôi. Chúng tôi đã nghĩ nhiều cách, nhưng cuối cùng hiểu rằng khi nào chúng tôi còn chưa ở hẳn trên đó, thì phải từ từ rồi từng việc từng việc nho nhỏ gom góp lại, không thể ào một phát là triển khai hẳn ra một cái gì luôn. Muốn ào một phát, thì phải có chính quyền hay tổ chức nào đó hỗ trợ, phải có một cục tiền, và rất dễ là khi có cả hai điều kiện đó, thì chính chúng tôi khéo lại thay đổi thành một dạng khác chứ không còn tự nhiên như bây giờ.

Cứ khoảng 2 năm, bối cảnh lại thay đổi. Trước đây khi bắt đầu cáp treo được thi công (mả bố cáp treo lần nữa) thì nhiều chuyện đã thay đổi, bây giờ con đường mới sắp được mở dọc thung lũng (mả bố con đường) sẽ đem đến nhiều thay đổi nữa. Sau khi anh Chứ mất đi, anh Chư tiếp bước trở thành thầy cúng rồi, oai lắm. Trong bản hoặc bản khác hễ có việc gì là anh Chư lại đi uống rượu. Hoành tráng thế nên ông ấy chẳng cần quái gì ở tôi, chỉ cần thỉnh thoảng lên uống rượu với nhau cho vui, say rượu còn bảo tôi là “anh em mình giống như cùng cha mẹ đẻ ra”. Cảm động lắm, nhưng mà đúng là mình chẳng giúp được gì cho anh ấy cả, anh ấy chả cần, chỉ cần làm một thằng anh em là được rồi.

Thế nên năm nay, chúng tôi quyết tâm làm nốt nhà, vườn, khu vệ sinh… cho thật ngon nghẻ, thật đẹp, cây cối xanh mướt hoa nở tưng bừng. Rồi chúng tôi sẽ cho người ta thuê nhà ở, cho thằng Câu con anh Chư làm việc chăm sóc nhà cửa, có tí thu nhập. Không nhanh để ra tiền, cho nó thấy là có cửa kiếm tiền, là cách kiếm ăn tốt… thì sang năm nó lại như bố nó, chả cần gì ở tôi, chỉ cần làm thằng chú của nó là được rồi.

***

Đúng ra thì cũng chỉ cần làm em ông Chư, làm chú của thằng Câu, là quá oách rồi. Bây giờ tôi lên bản, đã không còn là khách, mà là một người anh em. Tuy nhiên tôi rất tiếc rẻ nếu đến thế hệ thằng Câu, lại cứ quần bò áo khoác, dẫn khách đi cáp treo Fansipan (mả bố cáp treo phát nữa), mà để mai một hết những nét văn hóa truyền thống đẹp đẽ. Cho nên quan điểm của tôi về dự án Thung lũng khói xanh không hề thay đổi, mà sẽ phải điều chỉnh theo điều kiện thực tế.

Làm xong cái nhà này, chắc chúng tôi sẽ làm thêm cái nhà nữa. Một nhà để cho thuê, một nhà chỉ để mình ở và các bạn bè thân của mình lên ở. Chứ bây giờ cái nhà đẹp rồi, cho khách lạ thuê chẳng thích tí nào. Nghĩ đến việc chỗ uống rượu của mình, mà lại đem cho mấy thằng tây balô xì xà xì xồ thuê ở, thấy bực bực. Nhưng thôi, bọn bố sẽ thu tiền của chúng mày để trang trải cho nỗi bực dọc này.

Bố sẽ bày một chỗ uống rượu thật đẹp ở hiên nhà, dựng mấy khẩu súng giả, rồi vừa uống rượu vừa ngắm mây bay, vừa chơi trò sniper với chúng mày, bắn rụng mấy toa xe như mấy con nhện bò trên cáp treo. Đấy, chiến khu Sín Chải, nơi khởi nghĩa chống lại nền công nghiệp du lịch rẻ tiền ăn xổi, bắt đầu bằng mấy cái bé bé như vậy. Núi còn nhiều, ruộng đất hoang của anh Chư vẫn còn, rồi bố mày sẽ dựng thêm nhiều đồn bốt cho mấy thằng tây ghẻ chúng mày lên gia nhập, tham gia vào du kích quân chiến đấu bảo vệ nền văn hóa H’mong hoành tráng.

***

Tưởng tượng tí thế cho vui thôi. Giờ là đi họp, sau đó bắt xe lên núi. Sáng mai xem lễ hội ở Sín Chải. Nhiệm vụ quan trọng là uống rượu, sẽ cần chuẩn bị thể lực để uống rượu cho tốt. Mọi việc đã có các bà vợ và bọn trẻ trâu lo, việc của anh em H’mong ta là uống rượu cho đàng hoàng, uống rượu được đàng hoàng xong rồi mới nói được đến cuộc kháng chiến của du kích quân.

Hoa thành phố

Posted in Linh tinh by Tequila on December 17, 2016

Tối nay đi đá bóng về, trong tâm trạng sung sướng và phấn khích vì đội bóng lội ngược dòng sau khi bị dẫn tới ba quả và cuối cùng chiến thắng, và trong tâm trạng trẻ trâu của những năm trẻ trâu, tôi nghe nhạc cực to qua đôi tai phone, một bản nhạc ưa thích của một band nhạc ưa thích. Đó là Judas Spriest, bản Blood Red Skies, thứ nhạc chỉ dành cho những thằng mười tám tuổi ngây thơ trong trắng cứ nghĩ rằng thế giới này là một chiến trường và người ta chỉ có mỗi một việc là làm một người lính dũng cảm. Cái đoạn điệp khúc với tiếng trống giã bằng đôi bàn tay đầy cơ bắp và dứt khát, tiếng guitar gằn gừ khét lẹt, tiếng hát như của một con sói nhe răng nửa miệng rồi bất đồ tru lên [Chúng mày sẽ không bẻ gãy được tao, chúng mày sẽ không chiếm đoạt được tao, tao sẽ chiến đấu dưới bầu trời máu đỏ] Thật tiếc là tôi đang đi cái xe tay ga trên phố, chứ nếu mà đi cái xe côn siêu phò của tôi, thì cùng với tiếng trống dồn dập tôi sẽ vào cua ép sát lề đường, đúng thời điểm chuyển hướng thì cái xe sẽ dường như đứng lại ở một điểm tĩnh, sau đó là nghiêng lái búng côn và bắn vọt lên.

Tôi nhớ cái thời xa xưa ấy, khi tôi nghe băng nhạc Judas này dưới metro, nhạc mạnh mà không át hết tiếng tàu điện ngầm chạy rầm rập, tương lai mù mịt tâm hồn ngập trong buồn bã, góp nhặt những mảnh hy vọng ngớ ngẩn của tuổi hai mươi đang dật dờ trôi đi, cũng là bản Blood Red Skies này đã đồng hành. Không thể nói là nó không từng cho tôi nhiều sinh lực. Giờ đây sau nhiều năm qua đi, khi cuộc đời đã nhiều phen ân cần dạy dỗ, rằng hãy ngồi xuống bình tĩnh và yên ả đi, thư giãn và tận hưởng rồi thì đến năm bảy mươi sáu tuổi mày sẽ thấy là mọi điều đều đúng, thì bài hát con trẻ này đôi khi vẫn lên tiếng mạnh mẽ, No, you won’t break me, you won’t take me, I’ll fight you under blood red skies. Tại sao không khi mà rồi thì mọi điều đều sẽ đúng. Tôi vẫn mê môn bóng đá, vì mỗi trận đấu sẽ có nhiều phen đấu tay đôi, thường sung sướng khi thắng một pha va chạm, và đôi khi ngậm ngùi giấu cái quẹt tay lau mồm khi bị ăn cái cùi chỏ vào mõm. Mỗi một khoảnh khắc áp sát đối phương là một niềm vui bản năng mà những môn không đối kháng như tennis sẽ không bao giờ có.

Tôi chạy xe về gần tới nhà, đường từ sân bóng về nhà có độ dài đúng bằng bài hát này, thì ngửi thấy mùi hoa sữa. Nhiều năm trước bọn dở hơi đã trồng rất nhiều hoa sữa trên con đường nhà tôi, và những cây hoa sữa này đến mùa thì ngơ ngác tỏa hương một cách trân trối bởi đó là việc chúng sinh ra để làm. Mặc dù mùa thu đã qua rồi, nhưng mà bọn bố mày vẫn chưa tỏa hương xong. Đường phố cả ngày toàn bụi bặm và còi xe ồn ã, người ta nườm nượp lao đi vội vã, những cặp tình nhân thì mấy ai còn biết đến hoa sữa thơm thế nào bởi chúng quá nhiều và quá thơm, một số cặp tình nhân khác đêm khuya thanh vắng thì lại thường đến góc phố vắng này để chửi nhau dưới mùi hương nồng nàn ấy, con kia khóc lóc đéo gì nữa lên xe đi về, à thằng khốn nạn mày có giỏi thì đánh bà đi… Hoa sữa vẫn ngọt ngào đầu phố đêm đêm có lẽ nào anh lại quên em, việc của hoa sữa là cứ tỏa hương như vậy.

Nửa cuối năm nhiều điều lo nghĩ, vào một buổi tối gió lạnh đã tràn về, bất đồ ngửi thấy mùi hoa sữa, nồng nàn đấm thẳng vào mũi, tôi mới để ý là mùa thu đã qua lâu rồi. Mùa đông cũng đã qua được nửa rồi. Mà cái thế kỷ hai mươi mốt này cũng đã sắp qua được mười sáu phần trăm. Tôi vào phòng trẻ con để bắt thằng con trai gấp sách đi ngủ và trêu chọc đứa con gái. Chúng cười với tôi. Chúng đã lớn quá rồi, như thể chúng chưa từng bao giờ bé bỏng như con mèo nằm vắt vẻo trên cánh tay tôi ngả đầu vào vai tôi khi tôi tắt hết đèn đóm đung đưa chúng trên tay mình nhún nhảy theo nhịp nhạc. Cả hai đứa đều lần lượt được tôi ru ngủ theo cách ấy vào những đêm chúng khó ngủ, trên cùng một nền nhạc của một list gồm 12 bài nhạc Nga, mà tình cờ tôi phát hiện ra rằng cứ trên nền nhạc ấy là bọn chúng ngủ rất nhanh. Chẳng biết những bản nhạc ấy có ăn vào tiềm thức của chúng hay không, chỉ biết chắc rằng nhạc ấy là nhạc của các con tôi. Và chúng sẽ cứ lớn lên nữa. Thật khó để tưởng tượng là đứa con gái rồi sẽ không chia sẻ gì với bố nó, thằng con trai sẽ cãi bố nhem nhẻm, chúng sẽ luôn coi bố mình là một kẻ khó ưa, không thể hiểu được bất cứ vấn đề nào một cách khách quan và tử tế, rồi có khi chúng sẽ đấu với tôi tới số cho đến khi chúng ngoài ba mươi tuổi, như cách thức mà tôi đã đấu với ông già tôi, như cách thức mà ông già tôi đã đấu với ông nội tôi. Haizz, những con mèo con này, lò nhà mình toàn kẻ ngốc nghếch, cho nên cứ ngây thơ đi các con ạ, kệ mẹ bọn thông minh.

Viết đến đây là chẳng muốn thêm gì nữa cả. Mỗi một ngày trôi qua, cho dù chúng giống hệt nhau đi nữa, thì cũng là một ngày khác và trong cái ngày khác đó thì nhiều thứ diễn ra, cho dù, lại cho dù, những thứ diễn ra ấy cũng giống hệt nhau. Nếu mình thưởng thức nó thì nó sẽ luôn mới mẻ. Những suy nghĩ âm thầm chảy, những kỷ niệm của mỗi ngày dập dềnh trôi trên dòng suy nghĩ ấy, như những chiếc lá rơi xuống dòng nước uốn lượn sau cơn mưa. Rồi chúng sẽ đọng lại ở đâu đó. Có những chiếc lá đẹp đẽ, có những chiếc lá xấu xí, đều là lá cả, đứa trẻ con chạy chơi sẽ lấy cái que gom chúng lại thành đống bên bờ dòng nước, rồi nó lấy đà vài bước, chạy tới đá tung đám lá, cái bay xa cái bay gần cái thì bết vào ống quần.

Hôm nay là một ngày có nhiều lá cây rơi xuống dòng nước, một đống to luôn, trên đường từ sân bóng về tôi đã tung chân đá đống lá, hoa sữa vẫn nồng nàn đầu phố đêm đêm, I’ll fight you under the blood red skies, hoa thành phố – bài hát trong list 12 bài nhạc Nga của các con. Có lẽ một đêm ngọt ngào hoa sữa của vài năm sau, có lẽ tôi sẽ đọc lại entry này, và tôi sẽ nhớ lại hết cả những chiếc lá của hôm nay.

Nhân chuyện Bob Dylan và được nghe con trai đọc thơ

Posted in Linh tinh by Tequila on October 16, 2016

Hôm trước tôi, cũng như nhiều người khác, kinh ngạc khi đọc tin Bob Dylan nhận giải Nobel Văn chương 2016. Ý nghĩ đầu tiên là, thế giới hết nhà văn rồi hay sao? Hay là bọn Hàn lâm Thụy Điển, trong thời buổi công nghệ, đã sáng chế ra một bộ lọc nào đó để đỡ phải đọc hàng tấn sách để bình chọn, và cái bộ lọc tự động đó đã cho ra một danh sách ngắn mà chả có thằng nào ra hồn, ngoài anh Bob. Thật là một cú troll vĩ đại.

Tôi cũng có post facebook ăn theo sự kiện này, trong đó cái ý nghiêm túc mà tôi muốn nói tới, là bây giờ bọn giải Nobel muốn mở rộng hoặc điều chỉnh lại khái niệm văn chương. Dù sao bọn chúng cũng có lý do của bọn chúng, còn chúng ta có thể ưa hoặc không ưa lý do đấy. Dù sao, những thứ trao giải mà cả thế giới mong đợi, thì cũng mang tính showbiz như là Oscar hay Hoa hậu Hoàn vũ. Chúng ta không nên thay đổi suy nghĩ của mình chỉ vì một cái giải Nobel, giải đó không nhất thiết phải trao đúng người, cũng không nhất thiết phải trao sai người, có giải thì trao giải, vậy thôi.

Điểm quan trọng là, nhạc của Bob Dylan, chán bỏ mẹ, theo cảm nhận cá nhân tôi.

Nghe thì cũng chậc chậc, hay hay, nhưng guitar của anh chơi lúc nào cũng buồn tẻ, kèn armonica anh thổi lúc nào cũng éo éo, giai điệu hát thì đại khái tương tự khèn H’mong. Có thể anh có nhiều bài hay, nhưng vì đa số bài chán quá nên chẳng bao giờ tôi đủ kiên nhẫn nghe hết một album. Tôi chỉ luôn nhớ tới anh vì bài thơ quá hay của anh, bài Blowing in the Wind. Bài này dễ nghe, và tôi có thể hiểu lời.

Bob được trao giải Nobel, dù tiêu chí thay đổi gì đó rất gây tranh cãi, nhưng chắc chắn có lý do rằng lyric của Bob có tính văn chương cao. Rất tiếc, trình độ tiếng Anh hạn chế, tôi không thể cảm thụ được cái hay của anh ấy, ngoài cái bài dễ nghe nói trên. Nhạc của anh ấy thì quá chán đối với tôi, nên tôi cũng không có nhu cầu tìm đọc lyric của anh ấy. Và rồi, vì chẳng có thằng nào đủ rảnh và đủ dở hơi để dịch sang tiếng Việt và in tập lyric của Bob, nên có thể chắc chắn rằng tôi sẽ chả bao giờ hiểu được tính văn chương trong lyric của anh đỉnh cao thế nào. Và rồi nữa, khi dịch ra, thì nó còn hay không, lại là một vấn đề khác.

***

Vấn đề dịch, cũng là vấn đề tôi quan tâm lâu nay, dù tất nhiên tôi không đủ trình độ để đánh giá về bất kỳ một bản dịch nào. Tôi chỉ thông thạo một thứ ngôn ngữ duy nhất là tiếng Việt. Tôi quan tâm đến vấn đề dịch thuật bởi vì tôi chỉ có thể tiếp cận văn chương nước ngoài thông qua các bản dịch.

Vài năm vừa qua có một trận chiến vì vấn đề dịch, mà tôi có lần vì quá quan tâm đến nó, đã từng viết một cái mail dài ngoằng cho một anh bạn, mà tất nhiên anh ấy chả hiểu sao tôi lại húng lên như thế. Trận chiến đó là Thiên Lương vs Dương Tường, đúng hơn là dịch giả Thiên Lương đơn phương tấn công Dương Tường, về dịch Lolita của Nabokov. Thiên Lương cho rằng, khi dịch, điều quan trọng nhất là phải đúng, đúng cái đã, phải đúng từng từ từng ý không được sai đi đâu cả, bởi vì nếu dịch giả mà cố gắng làm cho dễ đọc và uyển chuyển khi chuyển ngữ, sẽ mất cái linh hồn mà tác giả đặt vào từng câu chữ. Tôi rất hứng thú và đồng ý với quan điểm này, cho đến khi tôi mua cuốn Lolita của Thiên Lương để đọc, và thấy là nó chán bỏ mẹ.

Thứ nhất, truyện Lolita chán bỏ mẹ. Tôi rất không ưa thứ văn chương cài cắm, mà mỗi câu mỗi đoạn tác giả lại lồng ghép cái lọ cái chai, kiến thức và triết lý, này nọ và này nọ. Tôi có cả Lolita Thiên Lương và Lolita Dương Tường, và khi nào phải dọn nhà thì tôi sẽ không thương tiếc tặng nó cho bà đồng nát. Chẳng có gì phải xấu hổ khi cuốn sách ở trên giá của ta sẽ được đem gói xôi, dù có là kinh điển giải ngân hà đi nữa, nếu ta không thấy thích nó và chả giúp ích gì cho ta.

Thứ hai, cứ tạm cho rằng Thiên Lương dịch đúng, anh ấy bảo thế, nhưng đọc truyện vẫn thấy chán bỏ mẹ, câu cú ngôn từ không phải là thứ tiếng Việt tôi yêu thích. Nó không đi thẳng vào tâm trí mình một cách tự nhiên.

Và tôi nghĩ rằng, tất nhiên, dịch đúng cần được đặt lên hàng đầu, song chỉ là điều kiện cần, điều kiện đủ là nó phải được dịch hay. Thế nào là hay, thật khó nói, cũng như âm nhạc vậy, hay là hay thôi. Mỗi ngôn ngữ có cái hay riêng, và nếu dịch xong không làm cho văn bản dịch đọc lên hay, thì là thất bại rồi.

Tiếng Việt, thứ tiếng duy nhất mà tôi biết, tôi thấy nó rất mạnh mẽ và rất hay.

***

Tôi đã nhiều lần thất bại với tiếng Việt, khi đi học và đi làm. Khi đi học, có một môn học, về máy tính hay viễn thông gì đó lâu ngày không nhớ nữa, tôi và các bạn đã không thể hiểu gì khi đọc giáo trình tiếng Việt. Chúng tôi kiếm giáo trình tiếng Anh và dù trình độ ngoại ngữ vô cùng hạn chế, chúng tôi vẫn hiểu rõ ràng, rồi thi qua môn đó đơn giản. Khi đi làm, nhiều vấn đề chuyên môn mà tôi chỉ có thể hiểu rõ khi đọc bằng tiếng Anh, dù tiếng Anh của tôi vẫn như cứt như ngày nào. Tiếng Việt không dành cho những thứ như vậy, chỉ đơn giản, rất đơn giản là, từ vựng của nó không có những từ cần thiết ấy.

Nhưng tiếng Việt ở khía cạnh khác, là một thứ ngôn ngữ mạnh mẽ, cực mạnh. Cho dù ngữ pháp của nó là ngữ pháp ăn cắp, hoặc chẳng có ngữ pháp. Cho dù từ vựng kỹ thuật, chính luận, triết học… của nó rất yếu, do đó không phải là vấn đề mà các cụ nhà ta quan tâm. Các cụ nhà ta, với sức sống vô đối của mình, chỉ quan tâm uống rượu, tán gái, chửi nhau, và ngôn ngữ của chúng ta có sức biểu đạt hoàn hảo về những thứ mơ hồ ấy. Mày là một thằng ngu chứ gì. Tao bảo mày là “ngu” thì sẽ lao vào đấm nhau ngay. Nhưng tao bảo mày “ngu ngu”, thì lại dễ thương, thậm chí mày lại có vẻ gì đấy thoát tục. Hay là khi tao với mày ngồi uống bia ngắm gái đi trên phố, anh em bảo, em này “dâm” nhỉ, thì tình hình khá căng và nhiều thô tục. Nhưng nếu tao mày bình luận là em ấy trông “dâm dâm”, thì lại pha sự ngưỡng mộ, nàng ta lại được miêu tả trong một vẻ gì đấy vừa tiểu thư vừa đàn bà, nàng sẽ đoan trang lạnh lùng dí chúng ta như kiến, trừ phi chúng ta đủ bản lĩnh phá vỡ vỏ bọc của nàng.

Và tiếng Việt lại còn rất giàu nhạc tính. Cái nhạc tính ảnh hưởng mạnh tới cảm giác của người nghe, người đọc. Ví như câu chửi phổ biến ĐMM (viết tắt thôi lúc này không thích chửi bậy). ĐMM bằng ngôn ngữ Bắc nghe cực nặng, nhưng bằng tiếng Nam lại nhẹ hơn rất nhiều, dù ý nghĩa không khác gì nhau cả.

***

Tôi không cảm thấy vẻ đẹp của tiếng Việt khi được học văn trong nhà trường phổ thông. Đó chẳng qua là do cách giáo dục của nhà trường. Tôi chỉ cảm thấy vẻ đẹp của tiếng Việt khi những năm thơ bé đã đọc rất nhiều truyện dịch. Cho dù giờ người ta có xét lại, bảo các cụ dịch giả thời xưa dịch sai do nhiều hạn chế, thì tôi vẫn cảm ơn các cụ ấy. Ví như tôi đọc Tam Quốc lần đầu năm lớp 2, cho đến giờ tôi vẫn nhớ câu “đao Quan Công vừa giơ lên, đầu Tần Kỳ đã rơi xuống”. Thật là một câu văn trác tuyệt. Vừa hình ảnh, vừa nhạc tính, đọc mà ngửi thấy cả mùi bụi mùi máu và nhìn thấy con ngựa khựng lại một khoảnh khắc khi cây đao hoa lên như thế nào. Hay cái câu “Trời đã sinh ra Du, sao còn sinh ra Lượng”, đọc câu ấy lên, hai dấu huyền trong câu, khác gì hai nốt cello trong một tam tấu.

Hồi nhỏ ấy tôi đã thất vọng biết bao khi đến trường học Văn, người ta dạy tôi những thứ chả liên quan gì tới cái mà tôi cảm thấy.

Nhưng con tôi thì khác, nó đang được hiểu vẻ đẹp của tiếng Việt ngay trên ghế nhà trường. Tôi xin cảm ơn trường tiểu học mà con tôi đang theo học. Năm phút dành cho quảng cáo.

***

Khi con tôi vào lớp một, tôi cho nó đi học trường công, gần nhà, đúng tuyến, là trường tiểu học năm xưa tôi đã học. Thôi chẳng nói về những vấn đề quá nhiều vấn đề của cái trường ấy. Tôi đã phát động một cuộc khởi nghĩa nho nhỏ để các phụ huynh chống lại nhà trường, nhưng cuộc khởi nghĩa chưa kịp thất bại thì tôi đã chuồn, vì khi họp các quý vị phụ huynh thì tôi phát hiện ra rằng cho dù họ có bán xôi hay là tiến sỹ, thì họ cũng không hề có một ý niệm gì về niềm vui của đứa trẻ khi cắp sách đến trường.

Thật may mắn, vì nhớ ra một tư vấn cũ của vợ một người bạn (xin trân trọng cảm ơn các bà vợ của chúng ta), tôi đã chuyển được con sang trường khác, là một trường có cái tên rất củ chuối là trường Công nghệ Giáo dục Hà Nội, của thầy Hồ Ngọc Đại. Giá tiền hơi cao hơn một chút thôi, học phí cứng có cao hơn nhưng tôi không phải mỗi năm góp tiền mua lại những cái điều hòa. Quan trọng nhất là con tôi cảm thấy niềm vui khi đến trường, và yêu tiếng mẹ đẻ.

Tôi đọc trên mạng, có rất nhiều quý vị phụ huynh kêu ca về giáo trình của trường. Kêu ca rất nhiều thứ, nếu cần google ra cả đống. Tôi cam đoan quý vị phụ huynh ấy hồi xưa đi học rất giỏi toán và giỏi văn, đặc biệt là giỏi văn. Mà giỏi văn trong nhà trường XHCN thế hệ chúng ta, tức là chả yêu gì tiếng Việt, không đọc sách văn chương, không đọc cả chưởng lẫn dâm thư, những thứ vô cùng đẹp của tiếng Việt. Những đứa bạn học của tôi mà giỏi văn, sau này hầu hết đều học ĐH Ngoại ngữ chuyên ngành tiếng Anh.

Con tôi học trường này một năm, tất nhiên biết đọc biết viết. Viết sai chính tả be bét, đọc thì chậm chọe, nhưng nó thích tiếng Việt. Giáo trình của cụ Đại có một thứ rất đặc biệt, mà tôi những muốn học lại tiểu học, là được học làm đồng dao và làm thơ. Chúng được học gieo vần và làm ra những câu văn vần đọc lên có âm điệu. Đại loại cô giáo ra đề (văn minh như các cụ ngày xưa ra vế đối), tôi tạm ví dụ cái tôi bịa ra như sau:

Cô giáo ra đề: Nhà em có một con mèo.

Các em sẽ tự nghĩ xem nghĩ ra câu nào cho nó vần, không cần hay, rồi nó sẽ thành ra cái kiểu như là:

Nhà em có một con mèo

Bố em sao nghèo như chó

Đấy bọn trẻ con cứ học cách gieo vần và viết câu có nhạc tính, chả cần ý nghĩa gì cả. Chúng sẽ cảm nhận trực tiếp về âm điệu và gieo vần trong tiếng Việt, rồi sau đó chúng viết ra cái gì thì chúng viết.

Con tôi hôm qua đọc cho tôi nghe một bài thơ, tặng em gái của nó. Đó là một bài thơ rất dở, tất nhiên, ai cũng có quyền làm thơ, và ai cũng có quyền làm thơ dở. Thơ rằng:

Bàn tay tí hon

Của người em gái

Một người em gái

Là một hạnh phúc

Hạnh phúc của anh

Là người em đấy

Tôi mừng vui biết bao khi con trai lớp 2 của tôi đã yêu tiếng Việt đến nỗi làm một bài thơ cực dở để tặng em gái, và em gái nó trong cái hiểu biết của bọn chúng với nhau, thật sự cảm động vì bài thơ. Bọn chúng ôm nhau hôn hít nhau rồi nhảy cẫng lên.

Trong mạch này tôi còn chưa nói đến giáo trình Toán. Toán của cái trường này, tôi rất ngạc nhiên, khi ngay những tiết đầu của năm lớp 1, SGK đã dạy ngay về tập hợp và phần tử, trước khi dạy những phép toán. Nó thật khác với ngày xưa tôi học. Tôi nghĩ cách tiếp cận này hay, nó khiến trẻ con ngẫm n ghĩ những vấn đề cơ bản của toán học, trước khi học cách giải quyết các vấn đề ấy.

Năm phút quảng cáo đến đây là hết. Tôi có thể nghiên cứu thật kỹ giáo trình mà con tôi đang học, và viết một bài dài hơn cụ thể hơn, sẵn sàng tranh luận, nhưng không ai trả tiền cho tôi. Nên nói thế thôi. Tôi chỉ cảm thấy mừng vui, là khi cho con vào học cái trường này, tôi đã đạt được hết những mục tiêu mà tôi đặt ra cho con trai tôi. Đó là các quyền: quyền được thấy vui khi đi học, quyền được học dốt, quyền được chơi, quyền được đánh nhau với các bạn trai và ngưỡng mộ các bạn gái, quyền được sai chính tả, quyền được giải toán đúng và được giải toán sai, quyền được làm thơ.

***

Quyền được làm thơ là một quyền cơ bản.

“Em ơi Ba Lan mùa tuyết tan/ Rừng bạch dương sương trắng nắng tràn”. Với tôi, câu thơ này của Tố Hữu là một câu thơ tuyệt đẹp. Nó là một câu thơ khiến tôi yêu tiếng Việt từ những năm xưa thơ bé của tôi, dù sau này do đọc quá nhiều thứ vớ vẩn nên tôi không coi Tố Hữu là một nhà thơ hay nữa. Song dù thế, đây là một trong những câu thơ hay nhất mà tôi nhớ. Hay là một câu khác của chàng có giai điệu tương tự “Em ơi Cu Ba ngọt lịm đường/Mía xanh đồng bãi biếc đồi nương”. Ôi giời nó chả có một ý nghĩa triết lý hay hoành tráng gì cả, nhưng âm điệu của nó đọc lên thật là tiếng Việt.

Tôi ước gì mình không bị trói buộc bởi những thứ lằng ngoằng đã đọc đã nghĩ về văn chương, để có thể làm thoải mái những câu thơ tiếng Việt đơn sơ giàu nhạc tính, như là bây giờ thử làm một câu:

Mả cụ mày/Con trâu cày của tao đã chết lúc tuyết rơi/Cuộc sống của tao lúc đéo nào cũng vơi/Bơi trong ống Canon của mấy thằng từ thiện.

Phổ nhạc, C F Dm E, bài thơ thành một ca khúc, tỉa guitar tèn tén, thổi tí armonica, anh em nghe tưởng Bob Dylan.

Quyền làm thơ, đặc biệt là quyền làm thơ dở, được anh em Tây hết sức coi trọng. Anh em An nam mít ta thì coi khinh bọn nhà thơ, thơ càng hay càng bị khinh rẻ. Chỉ các cụ về hưu mới dám làm thơ. Và anh em phải thật thành đạt mới dám post thơ của mình. Còn nghèo mà dám post thơ, thì chị em xa lánh, anh em ngậm ngùi bàn cách giúp đỡ. Thế nên đừng hỏi tại sao tiếng Việt trở nên phế phẩm chỉ dùng lung tung trong sinh hoạt.

***

Tóm lại, Bob Dylan được giải Nobel vì tính văn chương trong ca từ của anh ấy. Con trai tôi được giải Xbel do em gái nó tặng nó vì tính văn chương trong bài thơ ngô nghê của nó. Cả hai anh đều đáng được tưởng thưởng vì đã sử dụng ngôn ngữ mẹ đẻ của mình để biểu đạt những suy nghĩ tư duy của mình.

Hai anh tôi đều thấy kính nể, vì tôi không hiểu cả hai anh.